رشد نگران کننده ابتلا به سرطان پستان در ایران
سرطان پستان همچنان شایعترین سرطان در میان زنان جهان است و ایران نیز از این قاعده مستثنی نیست. اگرچه کارشناسان میگویند کشور هنوز با «سونامی سرطان پستان» روبهرو نشده، اما آمارها نشان میدهد روند ابتلا در حال افزایش است؛ روندی که به گفته متخصصان، اگر با آگاهیبخشی و تشخیص زودهنگام همراه نشود، میتواند به یکی از چالشهای جدی نظام سلامت تبدیل شود.
دکتر آسیه الفتبخش، معاون پژوهش و آموزشی پژوهشکده سرطان، در گفتوگویی با اشاره به وضعیت فعلی سرطان پستان در ایران میگوید: «میزان بروز سرطان پستان در کشور ما در حد متوسط است، اما شیب افزایش آن نسبتاً تند است. نکته مهمتر این است که سن ابتلا در زنان ایرانی حدود ۱۰ سال زودتر از میانگین جهانی رخ میدهد.»
ابتلا زودتر از جهان؛ زنگ خطر برای زنان ایرانی
بر اساس آمارهای موجود، متوسط سن ابتلا به سرطان پستان در ایران بین ۴۰ تا ۵۰ سال است، در حالی که در کشورهای غربی این بیماری معمولاً در سنین ۵۰ تا ۶۰ سال بروز میکند. الفتبخش توضیح میدهد که جوانتر بودن جمعیت ایران، تغییر سبک زندگی و صنعتیشدن جوامع از عوامل مؤثر در این تفاوت سنی است.
در سال ۱۴۰۲ حدود ۱۶ هزار مورد جدید ابتلا به سرطان پستان در کشور ثبت شده است؛ آماری که ممکن است به دلیل ضعف در ثبت اطلاعات، کمتر یا بیشتر از واقعیت باشد.
چرا آمار برخی کشورها بالاتر است؟
مقایسه آمار ایران با کشورهای توسعهیافته نشان میدهد که میزان بروز سرطان پستان در اروپا و آمریکا تقریباً دو برابر ایران است. با این حال، این موضوع لزوماً به معنای سالمتر بودن جامعه ایران نیست. به گفته این متخصص جراحی عمومی، کشورهای پیشرفته به دلیل اجرای غربالگریهای منظم و سیستماتیک، موارد ابتلا را زودتر و دقیقتر شناسایی میکنند.
در مقابل، برخی کشورها مانند افغانستان آمار بسیار پایینی از سرطان پستان گزارش میکنند که به نظر «کاذب» است و بیشتر به ضعف سیستم بهداشتی و مراجعه نکردن بیماران بازمیگردد.
غربالگری؛ حلقه گمشده نظام سلامت
یکی از مهمترین چالشهای سرطان پستان در ایران، نبود غربالگری سیستماتیک است. در بسیاری از کشورها، زنان در سنین مشخص بهصورت رسمی فراخوان میشوند تا ماموگرافی انجام دهند؛ اما در ایران غربالگری به شکل «فرصتطلبانه» انجام میشود.
به این معنا که اگر زنی بالای ۴۰ سال به مراکز بهداشتی مراجعه کند، انجام ماموگرافی به او توصیه میشود؛ اما هیچ نظام فراگیر و اجباری برای این کار وجود ندارد. اگرچه تجهیزات لازم برای غربالگری در کشور وجود دارد، اما از نظر سیاستگذاران، هزینهاثربخشی اجرای سراسری آن هنوز اثبات نشده است.
تشخیص زودهنگام؛ تفاوت میان درمان کامل و درمان سخت
ماموگرافی همچنان مهمترین و مؤثرترین روش تشخیص زودهنگام سرطان پستان است. این روش میتواند بیماری را حتی در «استیج صفر» یعنی مراحل بسیار ابتدایی شناسایی کند؛ مرحلهای که شانس درمان صددرصدی وجود دارد.
اگر توده در مراحل اولیه تشخیص داده شود، احتمال بقای بیمار به ۹۵ تا ۹۷ درصد میرسد. اما تأخیر در مراجعه، بزرگ شدن توده و درگیری غدد لنفاوی، شانس درمان موفق را بهطور قابلتوجهی کاهش میدهد.
سبک زندگی؛ عامل قابلتغییر اما تعیینکننده
عوامل خطر ابتلا به سرطان پستان به دو دسته تغییرپذیر و تغییرناپذیر تقسیم میشوند. ژنتیک و سابقه خانوادگی از عوامل غیرقابلتغییر هستند، اما سبک زندگی نقش کلیدی و قابلکنترلی دارد.
چاقی، کمتحرکی، تغذیه ناسالم، مصرف دخانیات، الکل و مصرف طولانیمدت هورمونها از مهمترین عوامل خطر قابلتغییر محسوب میشوند. این متخصص تأکید میکند: «چاقی ارتباط مستقیم با سرطان پستان دارد و اصلاح سبک زندگی میتواند بهطور چشمگیری خطر ابتلا را کاهش دهد.»
ماستکتومی (برداشتن پستان) ترسی که همیشه واقعیت ندارد
یکی از نگرانیهای بزرگ زنان، از دست دادن پستان پس از تشخیص سرطان است. اما آمارها نشان میدهد این ترس در بسیاری موارد بیمورد است. در مراکز تخصصی سرطان پستان، بیش از ۸۰ درصد بیماران با حفظ بافت پستان درمان میشوند و فقط ۱۵ تا ۲۰ درصد نیاز به ماستکتومی دارند.
حتی در مواردی که ماستکتومی ضروری باشد، امکان بازسازی همزمان پستان وجود دارد تا بیمار از نظر ظاهری و روانی آسیب کمتری ببیند.
سرطان پستان پایان زندگی نیست
سرطان پستان یکی از درمانپذیرترین سرطانهاست و این بیماری نباید بهعنوان پایان زندگی تلقی شود و اگر بهموقع تشخیص داده شود، بیمار میتواند زندگی کاملاً طبیعی داشته باشد. توصیه اصلی متخصصان این است:
- زنان بالای ۴۰ سال: ماموگرافی سالانه
- زنان ۳۰ تا ۴۰ سال: غربالگری هر ۲ تا ۳ سال
در نهایت، افزایش سواد سلامت، اطلاعرسانی گسترده و حمایت روحی و روانی از بیماران، سه ضلع اصلی مقابله با سرطان پستان در ایران است؛ مسیری که بدون مشارکت رسانهها و سیاستگذاران، به مقصد نخواهد رسید.
