وقتی قاعدگی،رفتن به مدرسه را سخت میکند
صبح است و دختری نوجوان برای رفتن به مدرسه آماده میشود. کیفش را برمیدارد، لباس فرم مدرسه را میپوشد، اما درست قبل از خروج از خانه مکث میکند. امروز پریود شده و نگران است که نوار بهداشتی کافی نداشته باشد. از طرفی نمیداند سرویس بهداشتی مدرسه شرایط مناسبی برای تعویض نوار بهداشتی دارد یا نه.
این فقط یک موقعیت فرضی است، اما نگرانیهایی که در آن مطرح میشود، برای برخی دختران واقعی است.
برای بسیاری از خانوادهها، تهیه محصولات بهداشتی قاعدگی بخشی از خریدهای معمول ماهانه است؛ اما برای همه اینطور نیست. گاهی محدودیتهای اقتصادی، نبود امکانات مناسب در مدارس یا ناآگاهی درباره قاعدگی، تجربهای طبیعی را به دغدغهای جدی تبدیل میکند.
آیا ممکن است مسئلهای به ظاهر ساده، بر فرصت تحصیل یک دختر تأثیر بگذارد؟
فقر قاعدگی؛ مسئلهای فراتر از خرید نوار بهداشتی
فقر قاعدگی یا فقر پریود (Period Poverty) به شرایطی گفته میشود که فرد به محصولات، امکانات یا اطلاعات لازم برای مدیریت ایمن و بهداشتی قاعدگی دسترسی کافی ندارد.
شاید اولین چیزی که با شنیدن این اصطلاح به ذهن برسد، ناتوانی در خرید نوار بهداشتی باشد؛ اما موضوع گستردهتر است.
دختری را تصور کنید که محصولات بهداشتی کافی دارد، اما سرویس بهداشتی مدرسهاش فاقد آب سالم، فضای خصوصی یا امکانات دفع پسماند است. او همچنان ممکن است برای مدیریت پریود با مشکل مواجه شود.
از سوی دیگر، نوجوانی که پیش از اولین پریود آموزش کافی ندیده، ممکن است تغییرات طبیعی بدنش را با ترس، خجالت یا سردرگمی تجربه کند.
به همین دلیل، مقابله با فقر قاعدگی تنها به توزیع محصولات بهداشتی محدود نمیشود و به آموزش، امکانات مناسب و حمایت اجتماعی نیز نیاز دارد.
وقتی نگرانی از پریود، جای تمرکز روی درس را میگیرد
فرض کنید دانشآموزی در کلاس نشسته و معلم در حال توضیح درس جدید است؛ اما ذهن او جای دیگری است. نگران است که نوار بهداشتیاش نشت کند یا نتواند تا پایان کلاس آن را تعویض کند.
ممکن است از بلند شدن پای تخته، شرکت در فعالیتهای ورزشی یا حتی تعامل با همکلاسیهایش خودداری کند.
حضور در کلاس همیشه به معنای برخورداری از شرایط مناسب برای یادگیری نیست.
نبود امکانات بهداشتی میتواند نگرانی و ناراحتی ایجاد کند و تمرکز بعضی از دانشآموزان را تحت تأثیر قرار دهد.
آمارها درباره بهداشت قاعدگی در مدارس چه میگویند؟
موضوع بهداشت قاعدگی در مدارس فقط یک دغدغه فردی نیست و در گزارشهای بینالمللی نیز مورد توجه قرار گرفته است.
براساس گزارش مشترک سازمان جهانی بهداشت (WHO) و یونیسف (UNICEF) در سال ۲۰۲۴، در میان کشورهایی که دادههای مرتبط در دسترس بوده، تنها حدود ۳۹ درصد مدارس آموزش بهداشت قاعدگی ارائه میکردند.
این آمار مربوط به دادههای گزارششده در سطح بینالمللی است و نباید آن را به همه مدارس جهان یا مدارس ایران تعمیم داد. بااینحال، نشان میدهد آموزش قاعدگی هنوز در بسیاری از محیطهای آموزشی نیازمند توجه بیشتری است.
مدارس چگونه میتوانند شرایط بهتری فراهم کنند؟
حل همه ابعاد فقر قاعدگی تنها از عهده خانوادهها برنمیآید، اما چند اقدام میتواند تجربه دختران نوجوان را بهبود دهد.
۱. درباره پریود پیش از شروع آن صحبت کنید
بهتر است دختران پیش از اولین قاعدگی با تغییرات بدن، نحوه استفاده از محصولات بهداشتی و مراقبتهای ضروری آشنا شوند.
این آموزش باید متناسب با سن نوجوان، ساده و بدون ایجاد ترس باشد.
۲. برای روزهای مدرسه آماده باشند
داشتن یک کیف کوچک شامل نوار بهداشتی اضافه، لباس زیر تمیز و کیسه مناسب برای نگهداری لباس کثیف میتواند به مدیریت موقعیتهای پیشبینینشده کمک کند.
البته این راهکار زمانی کاربرد دارد که خانواده به تهیه محصولات موردنیاز دسترسی داشته باشد.
۳. امکانات بهداشتی مدارس جدی گرفته شود
سرویس بهداشتی تمیز و خصوصی، آب سالم، سطل مناسب دفع پسماند و امکان دسترسی به محصولات ضروری، از نیازهای مهم دانشآموزان در دوران قاعدگی هستند.
وجود این امکانات میتواند نگرانیهای قابل پیشگیری را کاهش دهد و شرایط مناسبتری برای حضور در مدرسه فراهم کند.
فقر قاعدگی چگونه به نابرابری آموزشی دامن میزند؟

دو دانشآموز را تصور کنید که در یک کلاس درس میخوانند. یکی از آنها به محصولات بهداشتی کافی، سرویس بهداشتی مناسب و آموزش لازم دسترسی دارد. دیگری برای تأمین همین نیازهای اولیه با محدودیت مواجه است.
اگرچه هر دو از نظر رسمی فرصت حضور در مدرسه را دارند، اما شرایط آنها برای استفاده از این فرصت یکسان نیست.
تأثیر فقر قاعدگی بر تحصیل دختران را باید در همین تفاوتها جستوجو کرد؛ تفاوتهایی که ممکن است بر حضور منظم، تمرکز، احساس امنیت و مشارکت در فعالیتهای آموزشی اثر بگذارند.
به همین دلیل، کاهش فقر پریود بخشی از تلاش گستردهتر برای فراهم کردن شرایط برابر یادگیری است.
نقش مسئولیت اجتماعی برندها در کاهش فقر قاعدگی
کاهش فقر قاعدگی تنها به آموزش و فراهم کردن امکانات بهداشتی در مدارس محدود نمیشود. برندها و کسبوکارهای فعال در حوزه سلامت زنان نیز میتوانند با اجرای برنامههای مسئولیت اجتماعی، در افزایش آگاهی عمومی و بهبود دسترسی گروههای کمبرخوردار به محصولات بهداشتی نقش داشته باشند.
پنبهریز نیز با همین رویکرد، تلاش کرده است مسئولیت اجتماعی خود را فراتر از تولید محصولات بهداشتی تعریف کند. یکی از اقدامات این برند، اجرای کمپین نور امید پنبهریز است که با هدف کمک به کاهش فقر قاعدگی و بهبود دسترسی زنان و دختران مناطق کمبرخوردار به محصولات بهداشتی اجرا میشود.