سرعت بی سابقه رشد سالمندی در ایران/به رتبه دوم رسیدیم
نی نی سایت: در حالی که تبوتاب مباحث جمعیتی کشور همچنان روی کاهش نرخ موالید متمرکز است، آمارهای جدید نهادهای متولی نشان میدهد که ایران با پدیدهای نگرانکنندهتر به نام «سرعت بیسابقه سالمندی» دستبهگریبان است؛ سرعتی که کشور را در میان پنج کشور نخست جهان از نظر شتاب گذار به سمت سالمندی قرار داده است.
رضا سعیدی رییس مرکز جوانی جمعیت وزارت بهداشت در شبکه خبر سیما گفته است: سرعت سالمندی در ایران چند برابر دنیا است و دومین کشور در این زمینه هستیم.
رئیس سازمان بهزیستی کشور و دبیر شورای ملی سالمندان هم، در سومین کنگره بینالمللی سالمندی فعال، با اشاره به تحولات شتابزده ساختار جمعیتی ایران، زنگ خطر را به صدا درآورد و هشدار داد که پنجره جمعیتی کشور به سرعت در حال بسته شدن است.
عبور از مرز ۱۳ درصد؛ جهش ۵۴ درصدی در یک دهه
مطابق معیارهای جمعیتشناختی بینالمللی، ورود یک کشور به مرحله سالمندی با رسیدن سهم جمعیت بالای ۶۰ سال به ۷ درصد آغاز میشود. سهم ۱۴ تا ۲۱ درصدی نشاندهنده جامعه سالمند، و عبور از مرز ۲۷ درصد به معنای ورود به مرحله «سالمندی شدید» است.
آمارها حاکی از آن است که هماکنون حدود ۱۳ درصد از جمعیت ایران (معادل بیش از ۱۰.۵ میلیون نفر) را افراد بالای ۶۰ سال تشکیل میدهند. بررسی روند یک دهه گذشته (از ۱۳۹۰ تا ۱۴۰۴) نشان میدهد که جمعیت سالمند کشور ۵۴ درصد رشد داشته است.
ایران؛ جزو ۵ کشور سریع جهان در سالمندی
نکته قابلتأمل و بحرانی در خصوص جمعیت ایران، «سرعت» این گذار است. برخلاف کشورهای اروپایی که روند پیر شدن جمعیت آنها طی یک یا دو قرن و با همراهی کامل زیرساختهای اقتصادی رخ داده است، ایران یکی از سریعترین شیبهای سالمندی در سطح جهان را تجربه میکند.
این شتاب بالا ناشی از تقاطع دو روند ساختاری است:
- افت شدید موالید: آمار موالید کشور از سال ۱۳۹۰ تا ۱۴۰۴ با کاهشی ۳۵ درصدی از حدود ۱ میلیون و ۳۸۲ هزار تولد به کمتر از ۹۰۰ هزار تولد در سال رسیده است.
- افزایش امید به زندگی: ارتقای سطح سلامت عمومی منجر به افزایش طول عمر شده، اما کاهش زادآوری موجب بر هم خوردن تعادل میان جمعیت مولد (شاغل) و جمعیت مستمریبگیر (سالمند) شده است.
افق ۱۴۳۰؛ تبدیل یکسوم جمعیت ایران به سالمندان
کارشناسان و دبیرخانه شورای ملی سالمندان پیشبینی میکنند که اگر روند کنونی بدون برنامهریزی و مداخلات مؤثر جدی ادامه یابد، تا سال ۱۴۳۰ حدود ۳۱ تا ۳۲ درصد (یکسوم) از جمعیت ایران را سالمندان تشکیل خواهند داد و کشور رسماً به جامعهای بهشدت سالخورده تبدیل خواهد شد. همچنین پیشبینی میشود که از اوایل دهه ۱۴۲۲، تعداد سالمندان از ترکیب کودکان و جوانان پیشی بگیرد.
چالشهای پیشرو و ضرورت اقدام فوری
پدیده «زنانه شدن سالمندی» (به دلیل طول عمر بیشتر زنان نسبت به مردان و افزایش تعداد زنان سالمند تنها)، فشار سنگین بر صندوقهای بازنشستگی، چالشهای درمانی و نیاز مبرم به توسعه خدمات مراقبت در منزل (Home Care) از مهمترین چالشهای پیشروی نظام سلامت و رفاه اجتماعی کشور است.
متخصصان و مقامات حوزه سلامت بر این باورند که فاصله میان «دیدگاههای تئوریک» و «اقدامات اجرایی» در کشور بسیار زیاد است. عبور موفق از این بحران، نیازمند تغییر رویکرد از مدیریت انفعالی به سمت ایجاد زیرساختهای همهجانبه برای «سالمندی فعال، پویا و باکیفیت» است تا فرصتهای طلایی باقیمانده برای تجهیز زیرساختهای کشور از دست نرود.