چطور از بدن مان سم زدایی دیجیتال کنیم؟
ساعت هنوز هفت صبح نشده، اما مادر خانواده چند بار تلفنش را چک کرده است. از یک کانال خبری به کانال دیگر میرود؛ خبرها را میخواند، ویدئوها را میبیند و برای اطمینان، دوباره همان خبر را در چند صفحه دیگر جستوجو میکند. همزمان باید صبحانه بچهها را آماده کند، لباسها را مرتب کند و به کارهای روزانه برسد. اما ذهنش جای دیگری است؛ نگران اتفاقی است که شاید فردا بیفتد، هزینههایی که از عهدهشان برنیاید و آیندهای که فعلاً نمیتواند پیشبینی کند.
- ۱. چرا نمیتوانیم از دنبالکردن اخبار بد دست بکشیم؟
- ۲. سمزدایی دیجیتال؛ لازم نیست از دنیا بیخبر شوید
- ۳. هنگام کارهای خانه هم میتوان چند دقیقه به ذهن استراحت داد
- ۴. مادر هم حق دارد بترسد؛ لازم نیست همیشه قوی باشد
- ۵. پنج تغییر کوچک برای اینکه زیر بار استرس نشکنید
- ۶. چه زمانی خستگی روانی به کمک تخصصی نیاز دارد؟
شاید شما هم چنین روزهایی را تجربه کرده باشید؛ روزهایی که حتی وقتی مشغول کارهای معمول خانه هستید، ذهنتان از اخبار و نگرانیها خالی نمیشود. گاهی آنقدر خبرهای منفی را دنبال میکنید که دیگر نه انرژی انجام کارهای روزمره را دارید و نه حوصله گفتوگو با اعضای خانواده را.
این وضعیت را میتوان با مفهوم «اسکرولکردن فاجعهمحور» توضیح داد، یعنی دنبالکردن مداوم خبرها و محتوای منفی، حتی وقتی میدانیم این کار حالمان را بدتر میکند. اما چطور میتوانیم در شرایط دشوار، هم از اتفاقات مهم باخبر بمانیم و هم اجازه ندهیم اخبار تمام زندگی روانی ما را اشغال کنند؟
۱. چرا نمیتوانیم از دنبالکردن اخبار بد دست بکشیم؟
شاید عجیب به نظر برسد، اما گاهی هرچه بیشتر نگران میشویم، بیشتر سراغ اخبار میرویم. تصور میکنیم اگر همه جزئیات را بدانیم، برای اتفاقات احتمالی آمادهتر خواهیم بود یا میتوانیم کنترل بیشتری بر شرایط داشته باشیم.
ذهن انسان بهطور طبیعی به نشانههای خطر توجه میکند؛ چون شناسایی تهدیدها برای بقا اهمیت داشته است. در فضای دیجیتال نیز خبرهای فوری، اعلانهای پیدرپی و انتشار مداوم محتوا این توجه را دائماً تحریک میکنند.
مشکل زمانی شروع میشود که دنبالکردن اخبار دیگر به کسب اطلاعات محدود نیست و به رفتاری تکراری تبدیل میشود؛ رفتاری که با وجود ایجاد اضطراب، باز هم تکرار میشود.
نشانههای احتمالی این عادت عبارتاند از:
- چندین بار در ساعت کانالهای خبری را بررسی میکنید.
- بعد از خواندن اخبار احساس اضطراب، خشم یا ناامیدی بیشتری دارید.
- هنگام کار، غذاخوردن یا صحبت با خانواده مرتب تلفن همراهتان را چک میکنید.
- شبها با فکرکردن به خبرها به خواب میروید یا برای بررسی اخبار از خواب بیدار میشوید.
- حتی وقتی تصمیم میگیرید اخبار را کنار بگذارید، دوباره ناخودآگاه سراغ آنها میروید.
پژوهشهای مربوط به مصرف افراطی اخبار منفی، ارتباط این رفتار را با اضطراب، پریشانی روانی و کاهش بهزیستی روانشناختی گزارش کردهاند، البته این ارتباط بهتنهایی ثابت نمیکند که دنبالکردن اخبار علت قطعی همه این مشکلات است.
۲. سمزدایی دیجیتال؛ لازم نیست از دنیا بیخبر شوید
یکی از اشتباهات رایج این است که فکر میکنیم برای آرامشدن باید تمام شبکههای اجتماعی را حذف کنیم یا دیگر هیچ خبری نخوانیم. چنین تصمیمی ممکن است برای بسیاری از افراد عملی نباشد؛ بهخصوص مادرانی که لازم است از شرایط خانواده، جامعه یا اتفاقات مهم مطلع باشند.
هدف، قطع کامل ارتباط با جهان نیست؛ بلکه بازگرداندن اختیار به خودمان است. برای شروع، این تغییرات کوچک را امتحان کنید:
اعلان کانالهای خبری را خاموش کنید: لازم نیست هر خبر تازهای همان لحظه روی صفحه تلفن شما ظاهر شود. خودتان زمان بررسی اخبار را انتخاب کنید.
کانالهای خبری غیرضروری را محدود کنید: اگر چندین کانال یک خبر مشابه را منتشر میکنند، دنبالکردن همه آنها اطلاعات مفید بیشتری به شما نمیدهد. چند منبع معتبر و کافی انتخاب کنید.
برای خبرخواندن زمان مشخص داشته باشید: مثلاً دو نوبت کوتاه در روز را به بررسی اخبار اختصاص دهید. اگر شرایط اضطراری یا نیاز به دریافت هشدارهای فوری وجود دارد، تنظیمات اطلاعرسانی ضروری را حفظ کنید.
تلفن همراه را از اتاق خواب دور کنید: بهخصوص پیش از خواب، به خودتان فرصت بدهید از فضای خبری فاصله بگیرید.
هنگام غذاخوردن و گفتوگو با خانواده گوشی را کنار بگذارید: این زمانها فرصتی برای بازگشت به زندگی روزمره هستند.
نکته مهم این است که محدودکردن اخبار به معنای بیمسئولیتی یا بیتفاوتی نیست. شما میتوانید آگاه باشید، بدون اینکه تمام روز در معرض موجی از اطلاعات نگرانکننده قرار بگیرید.
۳. هنگام کارهای خانه هم میتوان چند دقیقه به ذهن استراحت داد
بسیاری از مادران تصور میکنند برای مراقبت از سلامت روان باید زمانی طولانی و فضایی کاملاً آرام داشته باشند؛ اما همیشه چنین فرصتی وجود ندارد. گاهی میتوان در میان فعالیتهای معمول روزانه، چند لحظه برای آرامکردن ذهن و توجه به لحظه حال پیدا کرد.
سازمان جهانی بهداشت در راهنمای «در روزهای پراسترس چه چیزی اهمیت دارد؟» تمرینهایی مانند توجه به محیط اطراف، فاصلهگرفتن از افکار آزاردهنده و مهربانی با خود را برای مدیریت استرس پیشنهاد میکند.
هنگام شستن ظرفها، به حواس خود توجه کنید: دمای آب، صدای برخورد ظرفها و حرکت دستها را احساس کنید. هر وقت متوجه شدید ذهنتان دوباره به اخبار برگشته، بدون سرزنش توجهتان را به کاری که انجام میدهید برگردانید.
هنگام مرتبکردن خانه، تنفس آرام را تمرین کنید: چند نفس معمولی و آرام بکشید و اجازه دهید بازدم کمی طولانیتر از دم باشد. لازم نیست نفس را به زور عمیق کنید یا خودتان را تحت فشار بگذارید.
وقتی احساس آشفتگی میکنید، اطراف را نامگذاری کنید: پنج چیزی را که میبینید، چهار چیزی را که لمس میکنید و سه صدایی را که میشنوید، در ذهن خود مرور کنید. این تمرین میتواند توجه شما را از افکار نگرانکننده به محیط فعلی برگرداند.
یک نوشیدنی گرم را بدون عجله بنوشید: چند دقیقه بنشینید، تلفن را کنار بگذارید و به خودتان اجازه دهید کاری انجام ندهید.
این تمرینها قرار نیست مشکلات بیرونی را حل کنند یا اضطراب را بهطور کامل از بین ببرند؛ اما میتوانند وقفههای کوتاهی در چرخه نگرانی ایجاد کنند.
۴. مادر هم حق دارد بترسد؛ لازم نیست همیشه قوی باشد
گاهی از مادر خانواده انتظار میرود در هر شرایطی آرامش خانه را حفظ کند، به همه امید بدهد، نگران بچهها باشد و حتی وقتی خودش خسته است، نقش تکیهگاه دیگران را بازی کند.
اما مادر بودن به معنای نداشتن ترس و خستگی نیست. شما هم حق دارید از آینده نگران باشید، گریه کنید، به استراحت نیاز داشته باشید یا بعضی روزها حوصله انجام هیچ کاری را نداشته باشید.
پذیرفتن احساسات، نخستین قدم برای مراقبت از خود است. به جای اینکه مدام به خودتان بگویید «نباید بترسم» یا «باید قوی باشم»، میتوانید بپذیرید که شرایط سخت است و شما هم تحت تأثیر آن قرار گرفتهاید.
اگر احساس میکنید مسئولیت همه چیز روی دوش شماست، بخشی از کارهای خانه و مراقبت از فرزندان را با همسر یا دیگر اعضای خانواده تقسیم کنید. لازم نیست برای درخواست کمک، ابتدا به نقطه فرسودگی برسید.
یک نکته مهم را فراموش نکنید: سلامت روان مادر مسئولیت انحصاری خود او نیست: همسر، اعضای خانواده و شبکه حمایتی اطراف او نیز در ایجاد محیطی امن و حمایتگر نقش دارند.
۵. پنج تغییر کوچک برای اینکه زیر بار استرس نشکنید
قرار نیست از فردا زندگی کاملاً متفاوتی داشته باشید. حتی تغییرهای کوچک و تکرارشونده میتوانند به شما کمک کنند کنترل بیشتری بر روزتان احساس کنید.
۱. صبح را با خبر شروع نکنید: پیش از بازکردن کانالهای خبری، صبحانه بخورید، کمی کشش انجام دهید یا چند دقیقه کنار پنجره بنشینید.
۲. هر روز یک کار کوچک فقط برای خودتان انجام دهید: خواندن چند صفحه کتاب، رسیدگی به گلدانها، گوشدادن به موسیقی یا نوشیدن چای در سکوت هم میتواند بخشی از مراقبت از خود باشد.
۳. کارهای غیرضروری را برای مدتی کنار بگذارید: در روزهایی که انرژی روانی کمی دارید، لازم نیست خانه همیشه بینقص و همه کارها تمام شده باشند.
۴. با یک فرد امن صحبت کنید: گاهی گفتن نگرانیها به همسر، دوست یا یکی از اعضای خانواده کمک میکند احساس تنهایی کمتری داشته باشید. اگر راهحل نمیخواهید، صریح بگویید که فقط دوست دارید کسی به حرفهایتان گوش دهد.
۵. به خواب و نیازهای جسمی خود توجه کنید: کمخوابی، بیتحرکی و بینظمی در وعدههای غذایی میتوانند تحمل فشار روانی را دشوارتر کنند. تا حد امکان برای خواب کافی، تغذیه منظم و کمی فعالیت بدنی وقت بگذارید.
۶. چه زمانی خستگی روانی به کمک تخصصی نیاز دارد؟
نگرانی در شرایط دشوار واکنشی قابلفهم است؛ اما اگر این وضعیت ادامه پیدا کند و زندگی روزمره را مختل کند، بهتر است آن را صرفاً به حساب خستگی معمولی نگذارید.
اگر برای چند هفته با اضطراب شدید، بیخوابی مداوم، گریههای مکرر، تحریکپذیری، ناامیدی، کاهش علاقه به فعالیتهای روزمره یا دشواری در مراقبت از خود و فرزندتان روبهرو هستید، صحبت با روانشناس یا روانپزشک میتواند کمککننده باشد.
اگر احساس میکنید ممکن است به خودتان آسیب بزنید یا نمیتوانید امنیت خود یا فرزندتان را حفظ کنید، لازم است فوراً از یک فرد قابل اعتماد و خدمات اورژانسی یا تخصصی محل زندگیتان کمک بگیرید.
کمکگرفتن نشانه ضعف نیست؛ بخشی از مراقبت مسئولانه از خود و خانواده است.
جمعبندی
در روزهایی که خبرهای نگرانکننده تمام نمیشوند، شاید نتوانیم شرایط بیرون را تغییر دهیم؛ اما میتوانیم مراقب باشیم که تمام فضای ذهنی و زندگی روزمرهمان در اختیار اخبار قرار نگیرد.
مادر خانواده قرار نیست همیشه قوی، آرام و آماده پاسخگویی به نیازهای همه باشد. او هم به استراحت، حمایت، شنیدهشدن و احساس امنیت نیاز دارد.
گاهی بستن یک کانال خبری، چند دقیقه نشستن کنار پنجره، نوشیدن یک فنجان چای یا گفتن جمله ساده «امروز واقعاً خستهام، به کمک نیاز دارم» میتواند شروع خوبی باشد.
یادتان باشد قرار نیست برای مراقبت از خانواده، خودتان را فراموش کنید. خانه آرام فقط خانهای نیست که مادرش همیشه آرام باشد؛ خانهای است که در آن مادر هم اجازه دارد احساساتش را بیان کند و از دیگران حمایت بگیرد.
شما وقتی از خبرهای بد و نگرانیهای روزمره خسته میشوید، چه کاری حالتان را بهتر میکند؟ آیا تا به حال برای مدتی کانالهای خبری را کنار گذاشتهاید؟
سوالات متداول
اسکرولکردن فاجعهمحور چیست؟
به دنبالکردن مداوم و تکراری خبرها و محتوای منفی در شبکههای اجتماعی و رسانههای آنلاین گفته میشود؛ رفتاری که ممکن است با وجود افزایش اضطراب و خستگی روانی، ادامه پیدا کند.
آیا دنبالکردن زیاد اخبار میتواند باعث اضطراب شود؟
مصرف مداوم اخبار منفی با افزایش اضطراب و پریشانی روانی ارتباط دارد. البته میزان تأثیر آن در افراد مختلف متفاوت است و نمیتوان همه مشکلات روانی را به خبرخواندن نسبت داد.
برای کاهش اضطراب ناشی از اخبار چه کار کنیم؟
خاموشکردن اعلانهای غیرضروری، محدودکردن زمان خبرخواندن، انتخاب منابع معتبر، دورکردن تلفن همراه هنگام خواب و اختصاص زمان به فعالیتهای آرامشبخش میتواند مفید باشد.
چه زمانی برای خستگی روانی و اضطراب باید به روانشناس مراجعه کرد؟
اگر اضطراب، بیخوابی، ناامیدی یا خستگی روانی ادامهدار شده و بر روابط خانوادگی، مراقبت از فرزند یا فعالیتهای روزمره اثر گذاشته است، بهتر است از متخصص سلامت روان کمک بگیرید.