راهنمای پیشگیری و درمان سرماخوردگی در نوزادان و کودکان؛ چه زمانی باید نگران شویم؟
تصور کنید نیمهشب است و نوزادتان به دلیل گرفتگی بینی مرتب از خواب بیدار میشود. شیر خوردن برایش دشوار شده و شما نمیدانید باید بینیاش را پاک کنید، دارویی به او بدهید یا به پزشک مراجعه کنید. سرماخوردگی در کودکان شایع است، اما مراقبت از نوزادان، بهویژه در ماههای نخست زندگی، به توجه بیشتری نیاز دارد.
سرماخوردگی معمولاً عفونتی ویروسی در دستگاه تنفسی فوقانی است. آبریزش بینی، عطسه، سرفه و گاهی تب از علائم آن هستند. بیش از ۲۰۰ نوع ویروس میتوانند علائم سرماخوردگی ایجاد کنند؛ به همین دلیل، کودک ممکن است در طول سال چند بار به این عفونت مبتلا شود. بیشتر موارد بهتدریج بهبود پیدا میکنند، اما تشخیص علائم هشداردهنده و مراقبت صحیح اهمیت زیادی دارد.
علائم سرماخوردگی در نوزادان و کودکان چیست؟
علائم سرماخوردگی ممکن است با توجه به سن کودک و عامل ویروسی متفاوت باشند. نشانههای رایج عبارتاند از:
- آبریزش یا گرفتگی بینی و عطسه
- سرفه و گاهی گلودرد
- کاهش اشتها یا دشواری در شیر خوردن به دلیل گرفتگی بینی
- بیقراری، خستگی و اختلال خواب
- تب، بهویژه در برخی کودکان خردسال
علائم معمولاً در دو تا سه روز نخست شدیدتر میشوند و بسیاری از کودکان طی حدود یک تا دو هفته بهبود پیدا میکنند؛ بااینحال، سرفه ممکن است مدت بیشتری ادامه داشته باشد. تغییر رنگ ترشحات بینی از شفاف به سفید، زرد یا سبز، بهتنهایی نشانه عفونت باکتریایی یا نیاز به آنتیبیوتیک نیست.
چگونه از سرماخوردگی نوزاد و کودک پیشگیری کنیم؟
هیچ روشی خطر ابتلا را به صفر نمیرساند، اما رعایت چند نکته میتواند احتمال انتقال ویروسها را کاهش دهد.
۱. شستن دستها: دستهای خود و کودک را متناسب با سن او مرتب بشویید؛ بهخصوص پس از پاک کردن بینی، تعویض پوشک و پیش از غذا دادن.
۲. دوری از افراد بیمار: بهتر است افراد مبتلا به علائم تنفسی از بوسیدن صورت و دست نوزاد خودداری کنند و تماس نزدیک با او را کاهش دهند.
۳. رعایت بهداشت سرفه و عطسه: هنگام سرفه یا عطسه از دستمال یا آرنج استفاده کنید و دستمال مصرفشده را دور بیندازید.
۴. تمیز نگه داشتن وسایل مشترک: سطوحی که مرتب لمس میشوند، اسباببازیها و وسایل تغذیه کودک را متناسب با دستورالعمل بهداشتی تمیز کنید.
۵. تهویه مناسب محیط: در صورت امکان، هوای فضای داخلی را تازه نگه دارید و از قرار گرفتن کودک در معرض دود سیگار و سایر محرکهای تنفسی جلوگیری کنید.
درمان خانگی سرماخوردگی در نوزادان و کودکان
برای سرماخوردگی معمولی درمانی که ویروس را فوراً از بین ببرد وجود ندارد. هدف از مراقبت خانگی، کاهش ناراحتی کودک و جلوگیری از کمآبی است.
۱. از قطره سالین و پاکسازی ملایم بینی استفاده کنید
قطره یا اسپری سالین ساده و مناسب سن کودک میتواند به نرم شدن ترشحات کمک کند. در نوزادان، پس از استفاده از سالین میتوان با پوآر یا وسیله مکش مخصوص، ترشحات را بهآرامی خارج کرد؛ بهویژه پیش از شیر خوردن و خواب. مکش مکرر یا شدید ممکن است بینی را تحریک کند، بنابراین در انجام آن زیادهروی نکنید.
۲. مایعات و شیر را در اولویت قرار دهید
به نوزاد شیر مادر یا شیرخشک معمول خود را در وعدههای کوچکتر و با دفعات بیشتر پیشنهاد دهید، اگر این روش برایش راحتتر است. برای کودکان بزرگتر نیز مایعات متناسب با سنشان فراهم کنید. اگر کودک به دلیل گرفتگی بینی نمیتواند بهاندازه کافی شیر بخورد یا نشانههای کمآبی دارد، با پزشک تماس بگیرید.
۳. استراحت و رطوبت مناسب را فراهم کنید
خواب و استراحت کافی به تحمل بهتر بیماری کمک میکند. دستگاه بخور سرد در صورت استفاده صحیح و تمیز کردن منظم میتواند خشکی هوا را کاهش دهد. برای تسکین گرفتگی، کودک را در معرض بخار داغ یا ظرف آب جوش قرار ندهید؛ خطر سوختگی جدی است.
۴. برای تسکین سرفه، محدودیتهای سنی را رعایت کنید
عسل ممکن است به کاهش سرفه در کودکان یک سال به بالا کمک کند؛ اما به نوزاد زیر یک سال هرگز عسل ندهید، زیرا خطر بوتولیسم نوزادی وجود دارد. قرصهای مکیدنی نیز برای کودکان کمسن به دلیل خطر خفگی مناسب نیستند.
چه داروهایی برای سرماخوردگی کودکان مناسب نیستند؟
داروهای ترکیبی سرماخوردگی و سرفه را بدون نظر پزشک به کودک ندهید. این داروها برای کودکان زیر شش سال توصیه نمیشوند و در سنین پایینتر ممکن است عوارض جدی داشته باشند.
آنتیبیوتیکها نیز روی ویروسهای سرماخوردگی اثری ندارند و نباید خودسرانه مصرف شوند. برای تب یا درد، پزشک یا داروساز باید با توجه به سن، وزن و وضعیت کودک درباره داروی مناسب و مقدار آن راهنمایی کند. به نوزادان و کودکان داروهای بزرگسالان ندهید و از مصرف همزمان فرآوردههایی که ماده مؤثره مشترک دارند پرهیز کنید.
چه زمانی باید کودک را به پزشک ببریم؟
در موارد زیر ارزیابی پزشکی ضروری است:
- نوزاد زیر سه ماه با دمای ۳۸ درجه سانتیگراد یا بالاتر: فوراً برای ارزیابی پزشکی اقدام کنید؛ منتظر بروز علائم دیگر نمانید.
- تنفس دشوار یا سریع، فرورفتن پوست بین دندهها یا کبودی لبها
- شیر نخوردن قابلتوجه، کاهش ادرار، خشکی دهان یا نداشتن اشک هنگام گریه
- بیحالی شدید، دشواری در بیدار کردن کودک یا تشنج
- تب بیش از چهار روز، علائم بیش از ده روز بدون بهبود، یا بهتر شدن و سپس بدتر شدن دوباره علائم
در صورت مشکلات تنفسی شدید، کبودی یا کاهش سطح هوشیاری، فوراً از خدمات اورژانسی کمک بگیرید.
جمعبندی
بیشتر سرماخوردگیهای کودکان با مراقبت حمایتی و گذشت زمان بهبود پیدا میکنند. پاکسازی ملایم بینی، تأمین شیر و مایعات کافی، استراحت و رعایت بهداشت میتوانند به کودک کمک کنند. در مقابل، مصرف خودسرانه دارو و بیتوجهی به علائم هشداردهنده میتواند خطرناک باشد. در نوزادان، بهویژه زیر سه ماه، برای تب یا تغییر نگرانکننده در وضعیت عمومی باید سریعتر اقدام کرد.
شما برای مراقبت از کودک سرماخورده چه روشی را مؤثرتر یافتهاید؟ اگر تجربهای دارید، در بخش نظرات با والدین دیگر به اشتراک بگذارید.
سوالات متداول
سرماخوردگی نوزاد چند روز طول میکشد؟
بسیاری از علائم طی یک تا دو هفته بهتر میشوند، اما مدت بیماری به سن کودک، ویروس عامل و وضعیت سلامت او بستگی دارد. بدتر شدن علائم یا طولانی شدن آنها بدون بهبود نیازمند ارزیابی پزشکی است.
آیا ترشحات سبز بینی یعنی کودک به آنتیبیوتیک نیاز دارد؟
خیر. تغییر رنگ ترشحات بهتنهایی عفونت باکتریایی را ثابت نمیکند. تصمیم درباره آنتیبیوتیک باید بر اساس ارزیابی پزشک باشد.
آیا میتوان به نوزاد سرماخورده داروی ضدسرفه داد؟
داروهای بدون نسخه سرماخوردگی و سرفه برای کودکان کمسن مناسب نیستند. برای نوزاد، پیش از دادن هر دارویی با پزشک مشورت کنید.
آیا برای گرفتگی بینی نوزاد میتوان از بخور استفاده کرد؟
بخور سرد و تمیز ممکن است به کاهش خشکی هوا کمک کند؛ سالین و مکش ملایم بینی نیز میتوانند مؤثر باشند. از بخار داغ و روشهایی که خطر سوختگی دارند استفاده نکنید.