تأثیر شبکههای اجتماعی بر حس خودکمبینی؛ چرا همیشه فکر میکنیم از دیگران عقب ماندهایم؟
تصور کنید بعد از یک روز خستهکننده، گوشیتان را برمیدارید و وارد اینستاگرام میشوید. دوستی از سفر لوکسش عکس گذاشته، همکارتان از ارتقای شغلیاش میگوید و فرد دیگری تصویری از اندام متناسب یا خانه مرتبش منتشر کرده است. چند دقیقه بعد، بدون اینکه اتفاق تازهای در زندگی شما افتاده باشد، احساس میکنید بهاندازه کافی موفق، زیبا یا خوشحال نیستید.
این تجربه برای بسیاری از کاربران شبکههای اجتماعی آشناست. گاهی مقایسه کردن آنقدر ناخودآگاه اتفاق میافتد که متوجه نمیشویم چرا حالمان بد شده است. تأثیر شبکههای اجتماعی بر اعتمادبهنفس زمانی نگرانکننده میشود که ارزش خودمان را با بخشهای انتخابشدهای از زندگی دیگران بسنجیم. اما چرا این اتفاق میافتد و چطور میتوانیم از مقایسه مخرب فاصله بگیریم؟
چرا در شبکههای اجتماعی خودمان را با دیگران مقایسه میکنیم؟
انسان بهطور طبیعی از دیگران برای ارزیابی وضعیت خود استفاده میکند. مقایسه اجتماعی میتواند به ما کمک کند تواناییهایمان را بشناسیم، هدف تعیین کنیم و از تجربه دیگران یاد بگیریم. مشکل از جایی آغاز میشود که این مقایسه به قضاوت دائمی درباره ارزش شخصیمان تبدیل شود.
در شبکههای اجتماعی، هر روز با تصاویر و روایتهای متعددی از موفقیت، زیبایی، روابط عاطفی و سبک زندگی مواجه میشویم. پژوهشهای روانشناختی نشان دادهاند که مقایسه رو به بالا، یعنی مقایسه خود با افرادی که در زمینهای از ما موفقتر یا برخوردارتر به نظر میرسند، با کاهش عزتنفس و افزایش احساسات منفی ارتباط دارد. بااینحال، شدت این اثر برای همه یکسان نیست و نمیتوان گفت استفاده از شبکههای اجتماعی بهتنهایی باعث مشکلات روانی میشود.
۴ راهی که شبکههای اجتماعی حس خودکمبینی را تقویت میکنند
۱. مقایسه زندگی واقعی با ویترین زندگی دیگران
بیشتر افراد لحظههای جذاب زندگی خود را منتشر میکنند؛ سفرها، جشنها، موفقیتها و تصاویر زیبا. اما خستگی، نگرانی مالی، اختلافهای خانوادگی و روزهای معمولی کمتر به نمایش گذاشته میشوند.
در نتیجه، ممکن است زندگی کامل و روزمره خودمان را با بهترین لحظههای زندگی دیگران مقایسه کنیم. چنین مقایسهای منصفانه نیست؛ زیرا اطلاعاتی که در اختیار داریم، از ابتدا برابر نیستند.
۲. وابسته شدن به لایک و تأیید دیگران
وقتی تعداد لایکها، بازدیدها و نظرها به معیار ارزشمندی تبدیل میشود، واکنش مخاطبان میتواند بر احساس ما نسبت به خودمان اثر بگذارد. ممکن است با دریافت توجه احساس رضایت کنیم و با کم بودن آن، درباره جذابیت یا محبوبیت خودمان تردید کنیم.
پژوهشها درباره شبکههای اجتماعی و عزتنفس نشان میدهند که مقایسه اجتماعی میتواند بخشی از ارتباط میان استفاده از این پلتفرمها و ارزیابی منفی از خود باشد. به همین دلیل، بهتر است واکنش دیگران را بازخوردی محدود بدانیم، نه معیاری قطعی برای سنجش ارزش شخصیمان.
۳. احساس عقب ماندن از زندگی
دیدن موفقیتهای پیدرپی دیگران ممکن است این تصور را ایجاد کند که همه در حال پیشرفتاند و فقط ما درجا میزنیم. این احساس بهخصوص در موضوعاتی مانند ازدواج، فرزندآوری، پیشرفت شغلی، درآمد و ظاهر میتواند شدید شود.
اما مسیر زندگی افراد یکسان نیست. شرایط اقتصادی، فرصتها، مسئولیتها و اولویتهای شخصی تفاوت دارند. دیرتر رسیدن به یک هدف به معنای شکست خوردن نیست؛ همانطور که رسیدن دیگران به یک هدف، چیزی از ارزش شما کم نمیکند.
۴. نارضایتی از ظاهر و بدن
تصاویر و ویدئوهای ویرایششده، فیلترها و نمایش استانداردهای غیرواقعبینانه زیبایی ممکن است باعث شوند افراد ظاهر طبیعی خود را کمتر بپذیرند. تحقیقات مروری نیز میان مقایسه ظاهری در شبکههای اجتماعی، نگرانی درباره تصویر بدن و برخی نشانههای مرتبط با اختلالات خوردن ارتباط پیدا کردهاند.
اگر بعد از دیدن تصاویر دیگران بیشتر از بدن، پوست، وزن یا چهره خود ایراد میگیرید، بد نیست بررسی کنید چه محتوایی این احساس را در شما تقویت میکند.
چطور از مقایسه مخرب در شبکههای اجتماعی فاصله بگیریم؟
۱. احساس خود را بعد از استفاده از گوشی بررسی کنید: از خودتان بپرسید: «الان چه احساسی دارم؟» اگر مرتب با اضطراب، حسادت، غم یا احساس ناکافی بودن مواجه میشوید، به محتوایی که میبینید توجه کنید.
۲. صفحههایی را که حالتان را بد میکنند محدود کنید: لازم نیست از همه شبکههای اجتماعی خارج شوید. دنبال کردن حسابهایی که تجربههای واقعی، آموزش مفید یا انگیزه سالم ایجاد میکنند، میتواند تجربه شما را تغییر دهد. در مقابل، میتوانید نمایش محتوای آزاردهنده را بیصدا یا محدود کنید.
۳. زمان استفاده را هدفمند کنید: پیش از باز کردن یک برنامه، مشخص کنید برای چه کاری وارد آن میشوید. تعیین زمان مشخص برای استفاده و دور گذاشتن گوشی هنگام خواب یا فعالیتهای مهم میتواند از چک کردن بیهدف و طولانی جلوگیری کند.
۴. معیارهای شخصی موفقیت را تعریف کنید: بهجای اینکه بپرسید «چرا زندگی من مثل او نیست؟»، از خودتان بپرسید «چه چیزی برای من مهم است و امروز چه قدم کوچکی برای آن برداشتهام؟» پیشرفت شخصی را با گذشته خودتان بسنجید، نه با مسیر فردی که شرایط متفاوتی دارد.
۵. ارتباطهای واقعی را تقویت کنید: گفتوگو با دوستان قابل اعتماد، وقت گذراندن با خانواده، فعالیت بدنی و دنبال کردن علایق شخصی کمک میکنند زندگی فقط به آنچه روی صفحه نمایش دیده میشود محدود نماند.
چه زمانی باید از متخصص کمک بگیریم؟
اگر مقایسه کردن به احساس بیارزشی مداوم، اضطراب شدید، غم طولانیمدت، انزوای اجتماعی یا نارضایتی جدی از بدن منجر شده و زندگی روزمره شما را مختل کرده است، صحبت با روانشناس میتواند مفید باشد. همچنین اگر نمیتوانید استفاده از شبکههای اجتماعی را کنترل کنید، با وجود پیامدهای منفی بارها به آن برمیگردید یا خواب و روابطتان آسیب دیدهاند، دریافت کمک تخصصی را جدی بگیرید.
جمعبندی
شبکههای اجتماعی میتوانند ابزار ارتباط، یادگیری و سرگرمی باشند؛ اما وقتی به فضایی برای سنجش دائمی ارزش خود تبدیل میشوند، احتمال مقایسه مخرب و کاهش اعتمادبهنفس بیشتر میشود. به یاد داشته باشید که آنچه از زندگی دیگران میبینید، تمام واقعیت نیست و ارزش شما با تعداد دنبالکنندگان، ظاهر، درآمد یا سرعت پیشرفت دیگران تعیین نمیشود.
قرار نیست هرگز خودتان را با کسی مقایسه نکنید؛ هدف این است که مقایسه را به ابزاری برای یادگیری تبدیل کنید، نه دلیلی برای تحقیر خودتان.
شما بعد از گشتوگذار در شبکههای اجتماعی بیشتر احساس انگیزه میکنید یا گاهی حس میکنید از دیگران عقب ماندهاید؟ تجربهتان را در بخش نظرات بنویسید.
سوالات متداول
آیا شبکههای اجتماعی باعث کاهش اعتمادبهنفس میشوند؟
ممکن است در برخی افراد، بهویژه زمانی که مقایسه اجتماعی و وابستگی به تأیید دیگران زیاد است، با کاهش اعتمادبهنفس ارتباط داشته باشند؛ اما این اثر برای همه یکسان نیست.
چرا دیدن موفقیت دیگران گاهی باعث ناراحتی ما میشود؟
زیرا ممکن است موفقیت آنها را نشانه عقب ماندن خودمان بدانیم و شرایط متفاوت زندگیمان را نادیده بگیریم. یادآوری تفاوت مسیرها به کاهش این فشار کمک میکند.
چگونه استفاده سالمتری از شبکههای اجتماعی داشته باشیم؟
زمان استفاده را مدیریت کنید، حسابهای آزاردهنده را محدود کنید، محتوای مفیدتر دنبال کنید و بهجای مقایسه دائمی، پیشرفت خودتان را با اهداف شخصیتان بسنجید.