رازهای کلامی دروغگوها؛ گوشها را باور کنید، نه چشمها
بسیاری از افراد بر این باورند که تشخیص دروغ از روی زبان بدن، نگاه کردن به چشمها یا دستگاههای دروغسنج امکانپذیر است؛ اما پژوهشهای جدید در حوزه زبانشناسی پزشکی قانونی نشان میدهند که این روشها همواره قابلاعتماد نیستند. دکتر «کرستی کینگ»، زبانشناس پزشکی قانونی، تأکید میکند که برای کشف حقیقت، باید به جای تمرکز بر ظاهر و چشمها، به الگوهای کلامی و ساختار واژگان گوینده توجه کرد.
در ادامه، ۵ الگوی زبانی کلیدی که دروغگوها ناخودآگاه در صحبتهای خود به کار میبرند به نقل از یورونیوز بررسی شده است:
۱. تکرار بیش از حد کلمات و عبارات
افراد راستگو معمولاً رویدادها را به صورت طبیعی و بدون وسواس روی کلمات بیان میکنند؛ در حالی که افراد دروغگو به دلیل تمرکز بر ساخت سناریوی ذهنی، ناخودآگاه یک واژه، ضمیر یا عبارت خاص را به دفعات تکرار میکنند تا رشته کلام از دستشان خارج نشود. بررسی پروندههای مختلف نشان میدهد که تکرار مکرر ضمایری مانند «من» یا نام افراد، یکی از نشانههای بارز تلاش برای انحراف اذهان است.
۲. چیدن معکوس اطلاعات و اطناب کلام
هنگام بیان یک اتفاق واقعی، افراد معمولاً جزئیات را به ترتیب زمانی وقوع روایت میکنند. در مقابل، افرادی که قصد فریب دارند، اغلب روایت را برعکس یا از نقطه پایانی شروع میکنند تا تسلط بیشتری بر ساختار داستان داشته باشند. همچنین پژوهشها نشان میدهند که دروغگوها تمایل دارند اطلاعات اضافی و حاشیهای بیشتری ارائه دهند تا زمان بیشتری برای فکر کردن بخرند.
۳. استفاده از «زبان فاصلهگذار»
یکی از الگوهای جالب در گفتار افراد فریبکار، ایجاد فاصله روانی میان خود و موضوع مورد بحث است. این افراد معمولاً به جای به کار بردن نام اشخاص یا ضمایری که نشاندهنده نزدیکی است (مانند همسر، دوست یا نام فرد)، از عباراتی مبهم مانند «این شخص» یا «آن فرد» استفاده میکنند تا ناخودآگاه خود را از ماجرا جدا سازند.
۴. فقدان جزئیات حسی در روایت
در یک روایت واقعی، جزئیات حسی مربوط به محیط (مانند صداها، رنگها، بوها و احساسات آن لحظه) به طور طبیعی حضور دارند. از آنجا که دروغگوها سناریوی خود را از پیش در ذهن طراحی میکنند، معمولاً روایت آنها فاقد جزئیات حسی دقیق است و کلیگویی جایگزین توصیفات ملموس میشود. این الگو امروزه بهطور گسترده در بررسی پروندههای کلاهبرداری و ادعاهای خسارت بیمه برای تشخیص اصالت ادعاها به کار گرفته میشود.
۵. پنهان شدن پشت ضمیر جمع «ما»
افرادی که قصد دارند مسئولیت فردیِ یک رفتار نادرست یا خطا را کاهش دهند، اغلب به جای ضمیر «من»، از ضمیر جمع «ما» استفاده میکنند. این اقدام تلاشی ناخودآگاه برای تقسیم مسئولیت و عادیسازی رفتار دروغین در قالب یک جمع است.