چرا زنان بیشتر پوکی استخوان میگیرند؟ راهکار چیست؟
پوکی استخوان، مشکلی که ممکن است تا زمان شکستگی پنهان بماند
تصور کنید مادری در دهه پنجاه زندگی خود، پس از یک زمین خوردن ساده دچار شکستگی مچ دست میشود. او تصور میکرد استخوانهایش سالم هستند و هیچ علامت خاصی هم نداشته است؛ اما بررسی پزشکی نشان میدهد که تراکم استخوانش کاهش یافته است. این وضعیت یکی از دلایلی است که پوکی استخوان را بیماری خاموش مینامند؛ بیماریای که ممکن است تا زمان بروز شکستگی شناسایی نشود.
زنان بیشتر از مردان در معرض پوکی استخوان قرار دارند، بهویژه پس از یائسگی. با این حال، این بیماری پیامد اجتنابناپذیر افزایش سن نیست و با شناخت عوامل خطر، تغذیه مناسب، ورزش و در صورت نیاز درمان پزشکی میتوان خطر شکستگی را کاهش داد.
چرا زنان بیشتر پوکی استخوان میگیرند؟
۱. کاهش استروژن پس از یائسگی
مهمترین دلیل افزایش خطر پوکی استخوان در زنان، کاهش هورمون استروژن پس از یائسگی است. این هورمون به حفظ تراکم استخوان کمک میکند. با افت استروژن، سرعت تخریب بافت استخوانی افزایش مییابد و ممکن است استخوانها سریعتر از قبل ضعیف شوند. این کاهش تراکم در سالهای ابتدایی پس از یائسگی اهمیت بیشتری دارد.
یائسگی زودرس، بهخصوص پیش از ۴۵ سالگی، یا برداشتن تخمدانها در سن پایین نیز میتواند خطر را افزایش دهد.
۲. استخوانهای کوچکتر و تراکم اولیه کمتر
زنان بهطور متوسط استخوانهای کوچکتر و توده استخوانی اولیه کمتری نسبت به مردان دارند. در نتیجه، کاهش تراکم استخوان میتواند زودتر آنها را به محدوده خطر برساند. البته مردان نیز ممکن است به پوکی استخوان مبتلا شوند و نباید این بیماری را مختص زنان دانست.
۳. تغذیه ناکافی و کمبود ویتامین D
کلسیم ماده اصلی ساختار استخوان است و ویتامین D به جذب کلسیم کمک میکند. دریافت ناکافی این مواد در طول زندگی میتواند سلامت استخوان را تحت تأثیر قرار دهد. کمبود پروتئین، رژیمهای غذایی محدودکننده و کمبود وزن نیز ممکن است خطر را افزایش دهند.
۴. سابقه خانوادگی و بیماریهای زمینهای
اگر یکی از والدین سابقه پوکی استخوان یا شکستگی لگن داشته باشد، احتمال ابتلا بیشتر میشود. برخی بیماریهای هورمونی، اختلالات جذب مواد مغذی و مصرف طولانیمدت بعضی داروها، از جمله کورتونها، نیز میتوانند در کاهش تراکم استخوان نقش داشته باشند.
۵. کمتحرکی و سبک زندگی
استخوان برای حفظ استحکام خود به فعالیت بدنی نیاز دارد. بیتحرکی طولانی، سیگار کشیدن و مصرف زیاد الکل از عوامل قابل اصلاحی هستند که میتوانند خطر پوکی استخوان را افزایش دهند.

برای پیشگیری از پوکی استخوان چه کنیم؟
۱. کلسیم را از رژیم غذایی دریافت کنید
شیر، ماست، پنیر، سبزیجات برگ سبز، برخی ماهیهای استخواندار و محصولات غنیشده از کلسیم میتوانند به تأمین این ماده کمک کنند. نیاز روزانه به کلسیم به سن و شرایط فرد بستگی دارد؛ برای مثال، زنان بالای ۵۰ سال معمولاً به حدود ۱۲۰۰ میلیگرم کلسیم در روز نیاز دارند.
بهتر است ابتدا منابع غذایی را بررسی کنید و مکمل کلسیم را در صورت نیاز و با نظر پزشک مصرف کنید؛ مصرف خودسرانه مکملها برای همه مناسب نیست.
۲. ویتامین D را جدی بگیرید
ویتامین D برای جذب کلسیم ضروری است. دریافت آن از غذا، مکمل در صورت نیاز و قرار گرفتن ایمن در معرض نور خورشید میتواند به سلامت استخوان کمک کند. اگر احتمال کمبود ویتامین D وجود دارد، پزشک میتواند درباره آزمایش و مقدار مناسب مکمل تصمیم بگیرد.
۳. ورزشهای تحمل وزن و قدرتی انجام دهید
پیادهروی، بالا رفتن از پله، رقص و تمرینهای مقاومتی میتوانند به حفظ استحکام استخوان و قدرت عضلات کمک کنند. تمرین تعادل نیز برای کاهش خطر زمین خوردن اهمیت دارد. اگر پوکی استخوان تشخیص داده شده یا سابقه شکستگی دارید، بهتر است برنامه ورزشی با راهنمایی متخصص تنظیم شود.
۴. سیگار را ترک کنید و وزن سالم داشته باشید
ترک سیگار، پرهیز از مصرف زیاد الکل و جلوگیری از کموزنی شدید از اقداماتی هستند که میتوانند به سلامت استخوان کمک کنند. همچنین بهتر است از رژیمهای سخت و کاهش وزن سریع، بهویژه در سنین بالاتر، پرهیز کنید.
پوکی استخوان چگونه تشخیص داده میشود؟
پوکی استخوان معمولاً در مراحل اولیه درد یا علامت مشخصی ندارد. آزمایش سنجش تراکم استخوان، معمولاً با روش DEXA، میتواند به تشخیص کاهش تراکم کمک کند. پزشک با توجه به سن، سابقه شکستگی، یائسگی، سابقه خانوادگی، بیماریهای زمینهای و داروهای مصرفی درباره ضرورت این آزمایش تصمیم میگیرد.
در صورت تشخیص پوکی استخوان، ممکن است علاوه بر اصلاح سبک زندگی، داروهایی برای کاهش خطر شکستگی تجویز شوند. انتخاب درمان به میزان خطر، سابقه پزشکی و شرایط فرد بستگی دارد.
چه زمانی باید به پزشک مراجعه کنیم؟
اگر پس از یائسگی هستید و عوامل خطری مانند یائسگی زودرس، سابقه خانوادگی پوکی استخوان، مصرف طولانیمدت کورتون یا شکستگی پس از ضربه خفیف دارید، درباره ارزیابی تراکم استخوان با پزشک مشورت کنید.
درد ناگهانی و شدید کمر پس از یک حرکت ساده، کاهش محسوس قد یا خمیدهتر شدن پشت نیز باید بررسی شود؛ این علائم گاهی با شکستگی مهره مرتبطاند.
جمعبندی
زنان به دلیل کاهش استروژن پس از یائسگی، تفاوتهای متوسط در توده استخوانی و برخی عوامل تغذیهای و پزشکی بیشتر در معرض پوکی استخوان قرار دارند. بااینحال، میتوان با دریافت کافی کلسیم و ویتامین D، فعالیت بدنی منظم، ترک سیگار، پیشگیری از زمین خوردن و ارزیابی بهموقع خطر، احتمال شکستگی را کاهش داد.
نکته مهم این است که منتظر بروز درد یا شکستگی نمانیم؛ زیرا پوکی استخوان اغلب تا زمانی که استخوان آسیب ببیند، علامت آشکاری ایجاد نمیکند.
شما برای حفظ سلامت استخوانها چه عادتهایی دارید؟ تجربهتان را با دیگران به اشتراک بگذارید.
سوالات متداول
آیا پوکی استخوان فقط بعد از یائسگی اتفاق میافتد؟
خیر. خطر آن پس از یائسگی افزایش مییابد، اما افراد جوانتر نیز در صورت داشتن عوامل خطر میتوانند به آن مبتلا شوند.
آیا مصرف شیر بهتنهایی از پوکی استخوان جلوگیری میکند؟
خیر. کلسیم مهم است، اما سلامت استخوان به ویتامین D، پروتئین، فعالیت بدنی، وضعیت هورمونی و سایر عوامل نیز وابسته است.
آیا پوکی استخوان درمان دارد؟
درمانهایی برای کاهش خطر شکستگی و کمک به حفظ یا افزایش تراکم استخوان وجود دارد. انتخاب روش مناسب باید بر اساس ارزیابی پزشک انجام شود.