غربالگری بینایی از چه سنی باید انجام شود؟/ علائم تنبلی چشم
نی نی سایت: تصور کنید فرزندتان هنگام نقاشی کردن، کتاب را خیلی نزدیک صورتش میگیرد یا موقع تماشای تلویزیون سرش را کج میکند. شاید تصور کنید این رفتارها عادت کودک است؛ اما گاهی ممکن است نشانه یک مشکل بینایی باشد. نکته مهم این است که بسیاری از کودکان متوجه ضعف بینایی خود نمیشوند، بهخصوص وقتی فقط یکی از چشمهایشان دید ضعیفتری دارد.
به همین دلیل، غربالگری بینایی در کودکی اهمیت زیادی دارد؛ زیرا میتواند مشکلاتی را شناسایی کند که در صورت تشخیص دیرهنگام، درمان آنها دشوارتر میشود.
تنبلی چشم چیست و چرا ایجاد میشود؟
تنبلی چشم یا آمبلیوپی زمانی اتفاق میافتد که بینایی یک چشم، یا گاهی هر دو چشم، در دوران رشد بهدرستی شکل نگیرد. در این وضعیت، مغز تصویر چشم ضعیفتر را بهخوبی پردازش نمیکند و بهتدریج بیشتر به تصویر چشم قویتر تکیه میکند.
تنبلی چشم ممکن است به دلایل مختلفی ایجاد شود؛ از جمله انحراف چشم، تفاوت زیاد شماره عینک دو چشم، عیوب انکساری اصلاحنشده مانند دوربینی و آستیگماتیسم شدید یا مشکلاتی که مانع رسیدن تصویر واضح به شبکیه میشوند.
پژوهشها نشان میدهند که تشخیص و درمان زودهنگام میتواند احتمال بهبود بینایی را افزایش دهد؛ در مقابل، تأخیر در درمان ممکن است خطر باقی ماندن کاهش بینایی را بیشتر کند.
غربالگری بینایی کودکان چیست؟
غربالگری بینایی، بررسی اولیهای است که با هدف شناسایی کودکانی انجام میشود که احتمال دارد مشکل بینایی داشته باشند و به معاینه دقیقتر نیاز پیدا کنند. غربالگری با معاینه کامل چشمپزشکی یکسان نیست؛ اگر نتیجه آن غیرطبیعی باشد، کودک باید برای بررسی تشخیصی ارجاع داده شود.
روش غربالگری با توجه به سن کودک متفاوت است و ممکن است شامل بررسی ظاهر چشم، واکنش مردمکها، انعکاس نور از چشم، دنبال کردن اشیا، سنجش حدت بینایی با تصاویر یا حروف و استفاده از دستگاههای غربالگری باشد.
غربالگری بینایی از چه سنی باید انجام شود؟
بررسی بینایی باید از دوران نوزادی و در ویزیتهای معمول سلامت کودک آغاز شود. در کودکان کمسن، پزشک میتواند واکنش چشمها به نور، دنبال کردن اشیا و وضعیت ظاهری چشم را بررسی کند. در صورت وجود امکانات، دستگاههای غربالگری نیز ممکن است برای شناسایی عوامل خطر تنبلی چشم استفاده شوند.
برای کودکان سه تا پنجساله، غربالگری بینایی اهمیت ویژهای دارد. راهنمای کارگروه خدمات پیشگیرانه آمریکا توصیه میکند همه کودکان این گروه سنی دستکم یک بار از نظر تنبلی چشم یا عوامل خطر آن غربالگری شوند. انجمنهای تخصصی چشمپزشکی کودکان نیز بر بررسی بینایی در سالهای اولیه زندگی و ادامه غربالگری در سنین مدرسه تأکید دارند. فاصله و روش دقیق بررسی باید با توجه به سن، سابقه پزشکی و نظر پزشک تعیین شود.
علائم تنبلی چشم در کودکان چیست؟
تنبلی چشم همیشه نشانه آشکاری ندارد و ممکن است فقط هنگام معاینه تشخیص داده شود. بااینحال، والدین بهتر است به این رفتارها توجه کنند:
- کج کردن سر یا بستن یکی از چشمها هنگام نگاه کردن به اشیا
- انحراف یکی از چشمها به داخل یا خارج
- نزدیک گرفتن کتاب یا وسایل به صورت
- مشکل در دنبال کردن اشیا یا تشخیص فاصلهها
- مالیدن مکرر چشمها یا شکایت از سردرد
- برخورد مکرر با وسایل یا دشواری در فعالیتهایی که به هماهنگی چشم و دست نیاز دارند
وجود این نشانهها لزوماً به معنای تنبلی چشم نیست؛ اما اگر تکرار میشوند، بهتر است کودک معاینه شود. همچنین نبود علائم ظاهری، مشکل بینایی را رد نمیکند.
تنبلی چشم چگونه درمان میشود؟
روش درمان به علت مشکل، سن کودک و میزان کاهش بینایی بستگی دارد. در بسیاری از موارد، نخست باید عیب انکساری با عینک اصلاح شود. اگر این کار بهتنهایی کافی نباشد، چشمپزشک ممکن است بستن چشم قویتر برای مدت مشخص یا استفاده از قطره آتروپین را توصیه کند تا چشم ضعیفتر بیشتر به کار گرفته شود.
مدت استفاده از چسب چشم یا قطره باید دقیقاً مطابق دستور متخصص باشد. استفاده خودسرانه یا طولانیتر از برنامه تعیینشده مناسب نیست؛ زیرا درمان باید متناسب با شرایط هر کودک تنظیم و پیگیری شود.
در بعضی موارد، مانند آبمروارید مادرزادی یا برخی انواع انحراف چشم، ممکن است درمانهای دیگری از جمله جراحی لازم باشد. البته جراحی برای همه کودکان مبتلا به تنبلی چشم ضروری نیست.
والدین در خانه چه کارهایی میتوانند انجام دهند؟
در خانه میتوانید به رفتارهای بینایی کودک توجه کنید، اما مشاهده والدین جای غربالگری و معاینه تخصصی را نمیگیرد. برای کمک به سلامت بینایی فرزندتان:
۱. ویزیتهای معمول سلامت کودک و غربالگریهای توصیهشده را به تعویق نیندازید.
۲. اگر سابقه تنبلی چشم، انحراف چشم یا مشکلات بینایی در خانواده وجود دارد، آن را به پزشک اطلاع دهید.
۳. اگر برای کودک عینک یا چسب چشم تجویز شده است، برنامه درمانی را طبق دستور متخصص دنبال کنید.
۴. در صورت رد شدن کودک در غربالگری، برای معاینه کامل چشمپزشکی اقدام کنید؛ حتی اگر کودک شکایتی از دید خود نداشته باشد.
چه وقت باید به چشمپزشک مراجعه کنیم؟
اگر متوجه انحراف مداوم چشم، دنبال نکردن اشیا، تفاوت غیرعادی در ظاهر یا انعکاس نور دو چشم یا هر نشانه نگرانکننده دیگری شدید ارزیابی پزشکی را به تعویق نیندازید. نوزادی که پس از سهماهگی هنوز اشیا را بهخوبی با چشم دنبال نمیکند نیز باید بررسی شود.
اگر چشم کودک بهطور ناگهانی منحرف شده یا کاهش بینایی ناگهانی، درد شدید چشم، آسیب چشمی یا تغییر غیرعادی مردمک و ظاهر چشم رخ داده است، ارزیابی فوری پزشکی لازم است.
جمعبندی
غربالگری بینایی یکی از راههای مهم شناسایی زودهنگام مشکلاتی مانند تنبلی چشم است. از آنجا که این مشکل ممکن است بدون شکایت کودک یا نشانههای واضح ایجاد شود، نباید تنها به مشاهده رفتار او اکتفا کرد. بررسیهای متناسب با سن، پیگیری نتایج غیرطبیعی و اجرای منظم درمان تجویزشده میتوانند به حفظ بینایی کودک کمک کنند.
شما آخرین بار چه زمانی بینایی فرزندتان را بررسی کردهاید؟ اگر تجربهای از غربالگری یا درمان تنبلی چشم دارید، آن را با والدین دیگر به اشتراک بگذارید.