سلامت قلب مادر در بارداری/ نکاتی که باید جدی بگیرید
گاهی یک مادر باردار وقتی برای ویزیت به پزشک مراجعه می‌کند، بیشتر از هر چیز نگران رشد جنین، نتیجه سونوگرافی و تغذیه خودش است. اما در میان همه این نگرانی‌ها، یک موضوع مهم ممکن است کمتر دیده شود: سلامت قلب مادر.
بارداری دوره‌ای است که بدن مادر تغییرات قابل‌توجهی را تجربه می‌کند و قلب و عروق نیز برای تأمین نیازهای مادر و جنین با شرایط جدید سازگار می‌شوند. بیشتر زنان بارداری سالمی را پشت سر می‌گذارند، اما کنترل فشار خون، توجه به علائم هشدار، فعالیت بدنی مناسب و پیگیری منظم پزشکی می‌تواند نقش مهمی در سلامت مادر و جنین داشته باشد. راهنمای ۲۰۲۵ انجمن قلب اروپا نیز بر ارزیابی خطرهای قلبی از قبل از بارداری تا دوران پس از زایمان تأکید دارد.
بارداری چه تغییری در قلب ایجاد می‌کند؟
در دوران بارداری، بدن باید خون و اکسیژن بیشتری را برای رشد جنین تأمین کند. بنابراین سیستم قلبی‌عروقی تحت فشار و فعالیت بیشتری قرار می‌گیرد. این تغییرات طبیعی ممکن است باعث شود مادر گاهی تپش قلب بیشتری احساس کند یا با فعالیت زودتر از گذشته نفس‌نفس بزند.
اما نکته مهم این است که هر علامت قلبی را نباید صرفاً به بارداری نسبت داد. برخی مشکلات مانند فشار خون بالا، بیماری‌های قلبی زمینه‌ای یا به‌ندرت ضعف عضله قلب میتوانند در دوران بارداری یا پس از زایمان ظاهر شوند و نیاز به بررسی پزشکی داشته باشند. انجمن قلب آمریکا نیز بر اهمیت تشخیص زودهنگام مشکلات قلبی در دوران بارداری و پس از زایمان تأکید کرده است.
فشار خون؛ یکی از مهم‌ترین مواردی که باید جدی گرفته شود
فشار خون بالا در بارداری نسبتاً شایع است و می‌تواند سلامت مادر و جنین را تحت تأثیر قرار دهد. بر اساس اطلاعات، اختلالات فشار خون در حدود ۵ تا ۱۰ درصد بارداری‌ها دیده می‌شوند و کنترل مناسب فشار خون قبل، حین و بعد از بارداری اهمیت دارد.
یکی از عوارض مهم فشار خون در بارداری، پره‌اکلامپسی است؛ اختلالی که معمولاً بعد از هفته بیستم بارداری ایجاد می‌شود و می‌تواند با فشار خون بالا و نشانه‌هایی از درگیری اندام‌ها همراه باشد. سردرد مداوم، تغییرات بینایی، درد قسمت بالای شکم، تورم ناگهانی صورت یا دست‌ها و تنگی نفس از علائمی هستند که باید سریعاً به پزشک اطلاع داده شوند.
برای سلامت قلب در بارداری چه کارهایی انجام دهیم؟
۱. ویزیت‌های دوران بارداری را جدی بگیرید
اندازه‌گیری فشار خون و بررسی وضعیت عمومی مادر باید بخشی از مراقبت‌های دوران بارداری باشد. اگر پیش از بارداری فشار خون بالا، دیابت، بیماری قلبی، بیماری مادرزادی قلب یا سابقه مشکلات قلبی داشته‌اید، پزشک باید از این موضوع اطلاع داشته باشد.
در زنان مبتلا به بیماری قلبی، ارزیابی پیش از بارداری و برنامه‌ریزی دقیق می‌تواند به کاهش خطر عوارض کمک کند. راهنمای ۲۰۲۵ انجمن قلب اروپا برای زنان دارای بیماری قلبی، ارزیابی مجدد پیش از بارداری و در صورت نیاز همکاری تیم تخصصی قلب و بارداری را توصیه می‌کند.
۲. تحرک داشته باشید، مگر اینکه پزشک محدودیت تعیین کرده باشد
فعالیت بدنی منظم برای بیشتر زنان دارای بارداری بدون عارضه، مفید و ایمن است. توصیه می‌کند زنان باردار سالم در صورت تأیید پزشک، در مجموع حدود ۱۵۰ دقیقه فعالیت هوازی با شدت متوسط در هفته داشته باشند؛ برای مثال پیاده‌روی سریع، شنا یا برخی تمرین‌های اصلاح‌شده بارداری.
اگر پیش از بارداری ورزش نمی‌کردید، لازم نیست ناگهان تمرین‌های سنگین را شروع کنید. می‌توانید با زمان کوتاه‌تر و شدت پایین‌تر آغاز کنید و به‌تدریج فعالیت را افزایش دهید.
۳. تغذیه را بخشی از مراقبت از قلب بدانید
رژیم غذایی متعادل، مصرف مناسب سبزیجات، میوه‌ها، غلات کامل، پروتئین‌های سالم و کنترل مصرف قندهای افزوده و چربی‌های نامناسب، به سلامت قلب و کنترل وزن کمک می‌کند.
همچنین افزایش وزن بیش از محدوده توصیه‌شده می‌تواند با برخی عوارض بارداری همراه باشد؛ بنابراین بهتر است هدف افزایش وزن متناسب با شرایط بدنی مادر، از ابتدای بارداری با پزشک یا متخصص تغذیه تعیین شود.
۴. استراحت و خواب را دست‌کم نگیرید
سلامت قلب فقط به ورزش و تغذیه محدود نمی‌شود. خواب کافی، مدیریت استرس و پرهیز از مصرف دخانیات نیز بخشی از سبک زندگی سالم قلبی هستند. انجمن قلب آمریکا بر اهمیت الگوی زندگی سالم، از جمله تغذیه مناسب، خواب سالم و فعالیت بدنی، برای کاهش خطر قلبی تأکید کرده است.
چه علائمی را نباید طبیعی فرض کنیم؟
برخی علائم در بارداری شایع‌اند، اما اگر تنگی نفس ناگهانی یا شدید، درد یا فشار قفسه سینه، غش یا نزدیک به غش، تپش قلب شدید و مداوم، تورم ناگهانی و قابل‌توجه، سردرد شدید و مداوم، تغییر دید یا فشار خون بالا ایجاد شد، باید سریعاً با پزشک یا مرکز درمانی تماس گرفت.
تنگی نفس شدید، درد قفسه سینه یا تپش قلب همراه با سرگیجه و احساس غش از جمله علائم هشدار مهم محسوب می‌شوند.
چه وقت از متخصص کمک بگیریم؟
اگر سابقه بیماری قلبی، فشار خون بالا، دیابت، بیماری کلیوی، بیماری مادرزادی قلب، آریتمی یا بارداری پرخطر دارید، بهتر است مراقبت‌ها از همان ابتدای بارداری با هماهنگی متخصص زنان و در صورت نیاز متخصص قلب انجام شود.
همچنین اگر در دوران بارداری یا حتی ماه‌های پس از زایمان علائم جدیدی مانند تنگی نفس غیرعادی، تورم شدید، درد قفسه سینه، تپش قلب مداوم یا کاهش توانایی انجام فعالیت‌های معمول ایجاد شد، آن را صرفاً به خستگی بارداری نسبت ندهید. برخی مشکلات قلبی میتوانند در دوره پس از زایمان نیز ظاهر شوند.
جمع‌بندی
مراقبت از قلب مادر در دوران بارداری به معنی نگرانی دائمی نیست؛ بلکه یعنی تغییرات بدن را بشناسیم و علائم مهم را نادیده نگیریم. کنترل فشار خون، تغذیه متعادل، فعالیت بدنی متناسب، خواب کافی و انجام منظم مراقبت‌های دوران بارداری می‌تواند به سلامت مادر کمک کند.
نکته مهم این است که سلامت قلب فقط مربوط به دوران بارداری نیست. برخی عوارض بارداری مانند فشار خون بالا و پره‌اکلامپسی با افزایش خطر بیماری‌های قلبی در سال‌های بعد نیز ارتباط دارند؛ بنابراین مراقبت از قلب مادر باید بعد از تولد نوزاد نیز ادامه پیدا کند.
شما در دوران بارداری بیشتر نگران کدام تغییرات بدنی هستید؛ فشار خون، تپش قلب یا تنگی نفس؟ تجربه‌تان را با ما و دیگر مادران به اشتراک بگذارید.
سوالات متداول
آیا تپش قلب در بارداری طبیعی است؟
تغییرات طبیعی بارداری میتوانند باعث افزایش احساس ضربان قلب شوند، اما تپش قلب شدید، مداوم یا همراه با درد قفسه سینه، تنگی نفس، سرگیجه یا غش نیاز به ارزیابی پزشکی دارد.
آیا پیاده‌روی برای سلامت قلب مادر در بارداری مفید است؟
برای بیشتر زنان دارای بارداری بدون عارضه، فعالیت هوازی با شدت متوسط مانند پیاده‌روی سریع مفید و ایمن است؛ با این حال میزان و نوع فعالیت باید با شرایط بارداری فرد هماهنگ باشد.
آیا مشکلات قلبی بعد از زایمان هم ممکن است ایجاد شوند؟
بله. برخی مشکلات قلبی، از جمله کاردیومیوپاتی حوالی زایمان، ممکن است در اواخر بارداری یا پس از زایمان بروز کنند؛ به همین دلیل علائم غیرعادی بعد از تولد نوزاد نیز نباید نادیده گرفته شوند.
