شماره های اضطراری را چطور به کودک آموزش بدهیم؟

تصور کنید در خانه مشغول آشپزی هستید و ناگهان حالتان بد می‌شود یا زمین می‌خورید و برای چند دقیقه نمی‌توانید از جا بلند شوید. کودک شما تلفن را در دست دارد، اما آیا می‌داند برای کمک گرفتن باید با چه شماره‌ای تماس بگیرد؟ یا اگر در پارک، خیابان یا خانه شاهد یک حادثه باشد، می‌داند چه اطلاعاتی را باید به اپراتور بگوید؟

آموزش شماره‌های اضطراری به کودک فقط حفظ کردن چند عدد نیست. کودک باید بداند چه زمانی باید کمک بخواهد، با کدام شماره تماس بگیرد و هنگام تماس چه اطلاعاتی ارائه دهد. آموزش این مهارت‌ها می‌تواند بخشی از آموزش ایمنی روزمره کودکان باشد. حتی کودکان کم‌سن‌وسال نیز می‌توانند با آموزش متناسب با سن خود، مفهوم شرایط اضطراری و درخواست کمک را یاد بگیرند.

شماره‌های اضطراری مهم در ایران که کودک باید بشناسد

لازم نیست کودک خردسال تعداد زیادی شماره را حفظ کند. بهتر است ابتدا چند شماره اصلی را آموزش دهید و کاربرد هرکدام را با مثال برایش توضیح دهید.

شماره‌های ۱۱۰، ۱۱۵ و ۱۲۵ از شماره‌های اصلی خدمات اضطراری در ایران هستند و ۱۱۲ نیز شماره ملی امداد و نجات جمعیت هلال احمر است. شماره ۱۲۳ نیز برای دسترسی به خدمات اورژانس اجتماعی سازمان بهزیستی استفاده می‌شود و در سراسر کشور فعال است.

برای کودکان بزرگ‌تر می‌توانید شماره‌های کاربردی دیگری مانند ۱۹۴ برای حوادث گاز، ۱۲۱ برای حوادث برق و ۱۲۲ برای حوادث آب را نیز آموزش دهید؛ اما بهتر است این شماره‌ها را بعد از یادگیری شماره‌های اصلی مطرح کنید تا کودک دچار سردرگمی نشود.

اول به کودک یاد بدهید «اضطراری» یعنی چه

یکی از اشتباه‌های رایج این است که از کودک بخواهیم شماره ۱۱۵ یا ۱۱۰ را حفظ کند، بدون اینکه بداند چه زمانی باید از آنها استفاده کند.

برای مثال به جای اینکه فقط بگویید:

«شماره اورژانس ۱۱۵ است.»

توضیح دهید:

«اگر کسی خیلی بد آسیب دید، بیهوش شد یا نمی‌توانست درست نفس بکشد و یک بزرگسال برای کمک در دسترس نبود، باید از اورژانس کمک بگیری.»

کودک باید تفاوت میان یک مشکل معمولی و یک شرایط اضطراری را به‌تدریج یاد بگیرد. برای مثال، افتادن و خراش کوچک زانو معمولاً با یک فوریت پزشکی یکسان نیست؛ اما بیهوشی، مشکل جدی در تنفس، خونریزی شدید یا آسیب جدی نیازمند کمک فوری است. محققان نیز بر اهمیت تشخیص شرایطی مانند مشکل تنفسی، بیهوشی، خونریزی شدید و آسیب‌های جدی به‌عنوان موقعیت‌های نیازمند کمک فوری تأکید می‌کند.

کودک باید آدرس خانه را بلد باشد

حفظ شماره اضطراری به‌تنهایی کافی نیست. یکی از مهم‌ترین مهارت‌هایی که والدین باید به کودک آموزش دهند، دانستن آدرس محل زندگی است. کودک باید بتواند حداقل موارد زیر را بیان کند:

• نام و نام خانوادگی خودش
• نام پدر یا مادر
• شماره تلفن یکی از والدین
• آدرس خانه یا اطلاعاتی که برای پیدا کردن خانه لازم است
• نام مدرسه یا مهدکودک
• یک نشانی یا مکان مشخص در نزدیکی خانه

اگر کودک هنوز برای حفظ آدرس کامل کوچک است، می‌توانید آدرس را روی یک کارت کوچک بنویسید و در محل مشخصی از خانه قرار دهید. آموزش کودکان برای دانستن آدرس و اطلاعات تماس والدین نیز از توصیه‌های مطرح‌شده در منابع آموزش ایمنی کودکان است.

به کودک یاد بدهید هنگام تماس چه بگوید

کودک ممکن است شماره را بداند، اما وقتی اپراتور پاسخ می‌دهد از ترس نتواند صحبت کند. بنابراین باید خودِ مکالمه را نیز با او تمرین کنید. یک الگوی ساده به کودک یاد بدهید:

۱. اول بگو چه اتفاقی افتاده است.
مثلاً: «مامانم زمین خورده و نمی‌تواند بلند شود.»

۲. بعد بگو کجا هستید.
مثلاً: «در خانه هستیم، خیابان ...، کوچه ...»

۳. اگر می‌دانی، بگو چه کسی به کمک نیاز دارد.
مثلاً: «یک بچه آسیب دیده» یا «بابا نمی‌تواند نفس بکشد.»

۴. به سؤال‌های اپراتور پاسخ بده.

۵. تا زمانی که اپراتور نگفته، تماس را قطع نکن.

منابع آموزشی صلیب سرخ نیز بر این نکته تأکید می‌کنند که کودک باید بتواند موقعیت و نشانی خود را بیان کند و به پرسش‌های اپراتور پاسخ دهد.

آموزش شماره‌های اضطراری را به بازی تبدیل کنید

قرار نیست این آموزش برای کودک ترسناک باشد. اتفاقاً بازی نقش می‌تواند یکی از بهترین روش‌ها برای تمرین باشد. مثلاً یک روز نقش «اپراتور اورژانس» را بازی کنید و از کودک بپرسید: «سلام، چه اتفاقی افتاده؟»

کودک باید پاسخ دهد: «مامانم افتاده و حالش خوب نیست.»

بعد بپرسید: «کجا هستید؟»

کودک آدرس را بگوید. روز دیگری سناریوی آتش‌سوزی خیالی را تمرین کنید و از او بخواهید توضیح دهد در چنین شرایطی چه کاری انجام می‌دهد.

این تمرین‌ها را هر چند وقت یک‌بار تکرار کنید تا پاسخ دادن در شرایط واقعی برای کودک کاملاً ناآشنا نباشد. منابع آموزشی صلیب سرخ نیز استفاده از تمرین و نقش‌آفرینی برای یادگیری تماس اضطراری کودکان را پیشنهاد می‌کنند.

یک نکته مهم: تماس اضطراری وسیله بازی نیست

در کنار آموزش شماره‌ها، حتماً به کودک توضیح دهید که تماس با شماره‌های اضطراری فقط برای مواقعی است که واقعاً به کمک فوری نیاز داریم.

به کودک نگویید «اگر کنجکاوی، یک بار زنگ بزن ببین چه می‌شود.» چنین تماسی می‌تواند منابع امدادی را درگیر کند و رسیدگی به فردی را که واقعاً نیازمند کمک است به تأخیر بیندازد.

از طرف دیگر، کودک باید بداند اگر به‌اشتباه با یک شماره اضطراری تماس گرفت، نباید از ترس تلفن را قطع کند. بهتر است صادقانه به اپراتور بگوید که تماس اشتباهی بوده است. در آموزش‌های اورژانسی کودکان نیز بر این نکته تأکید شده که تماس اشتباهی نباید با قطع ناگهانی تماس همراه باشد.

شماره‌های اضطراری را کجا نگه داریم؟

برای کودکان کوچک‌تر می‌توانید یک کارت اضطراری خانوادگی درست کنید و آن را نزدیک تلفن یا در جای مشخصی از خانه قرار دهید. روی این کارت بنویسید:

پلیس: ۱۱۰
اورژانس: ۱۱۵
آتش‌نشانی: ۱۲۵
هلال احمر و امداد و نجات: ۱۱۲
اورژانس اجتماعی: ۱۲۳

در کنار آن، آدرس دقیق خانه، نام والدین و شماره تماس آنها را نیز درج کنید. البته بهتر است کودک فقط به کارت وابسته نباشد و شماره‌های اصلی را نیز به‌تدریج یاد بگیرد.

جمع‌بندی

آموزش شماره‌های اضطراری یکی از آن مهارت‌هایی است که شاید کودک هرگز مجبور به استفاده از آن نشود، اما اگر روزی شرایطی پیش بیاید، دانستن همین چند نکته می‌تواند بسیار مهم باشد.

از حفظ کردن ساده شماره‌ها شروع نکنید؛ ابتدا مفهوم «شرایط اضطراری» را برای کودک توضیح دهید، سپس شماره‌های ۱۱۰، ۱۱۵، ۱۲۵، ۱۱۲ و ۱۲۳ را متناسب با سنش آموزش دهید. بعد از آن، آدرس خانه، اطلاعات والدین و نحوه صحبت با اپراتور را تمرین کنید و هر چند ماه یک‌بار با بازی و نقش‌آفرینی این مهارت‌ها را مرور کنید.

مهم‌تر از همه، به کودک یاد بدهید که در شرایط خطرناک نباید بترسد یا خودش را قهرمان کند؛ باید به یک بزرگسال مطمئن مراجعه کند و در صورت نیاز از خدمات اضطراری کمک بگیرد.

سوال از شماآیا فرزند شما شماره‌های اضطراری ایران را می‌شناسد؟ اگر یک روز در خانه تنها بماند، فکر می‌کنید می‌تواند برای کمک گرفتن با ۱۱۵، ۱۱۰ یا ۱۲۵ تماس بگیرد؟
 

سوالات متداول