جت‌لگ غذایی چیست؟/ رابطه تعطیلات آخر هفته با بیماری قلبی در مردان
نی نی سایت: آخر هفته‌ها معمولاً برنامه روزانه افراد تغییر می‌کند؛ خواب دیرتر شروع می‌شود، صبحانه به تعویق می‌افتد و وعده‌های ناهار و شام نیز ممکن است چند ساعت جابه‌جا شوند. یک مطالعه جدید نشان داده است که این تغییرات فقط به برنامه روزانه محدود نمی‌شوند و تفاوت زمان غذا خوردن میان روزهای کاری و تعطیل می‌تواند با خطر بیماری‌های قلبی‌عروقی ارتباط داشته باشد.
پژوهشگران از این تفاوت با عنوان «جت‌لگ غذایی» یاد کرده‌اند؛ مفهومی مشابه «جت‌لگ اجتماعی» که به تغییر الگوی خواب میان روزهای کاری و آخر هفته اشاره دارد.
جت‌لگ غذایی چیست؟
جت‌لگ غذایی به اختلاف زمان وعده‌های غذایی در روزهای کاری و روزهای تعطیل گفته می‌شود.
برای مثال، فردی که در روزهای کاری ساعت ۷ صبح صبحانه می‌خورد، اما آخر هفته به دلیل دیرتر بیدار شدن، اولین وعده غذایی خود را ساعت ۱۱ می‌خورد، چهار ساعت تغییر در زمان غذا خوردن دارد.
این تغییر ممکن است برای بعضی افراد بسیار عادی به نظر برسد، اما زمان غذا خوردن با ریتم شبانه‌روزی بدن ارتباط دارد. ساعت زیستی بدن علاوه بر خواب و بیداری، در تنظیم سوخت‌وساز، هضم غذا و برخی فرایندهای هورمونی نقش دارد.
به همین دلیل، پژوهشگران در سال‌های اخیر توجه بیشتری به ارتباط میان زمان غذا خوردن، ساعت زیستی و سلامت متابولیک و قلبی‌عروقی نشان داده‌اند.
بررسی بیش از ۱۰۴ هزار بزرگسال
در مطالعه جدید، پژوهشگران فرانسوی و اسپانیایی داده‌های ۱۰۴ هزار و ۸۰۶ بزرگسال را بررسی کردند. شرکت‌کنندگان در مطالعه بزرگ NutriNet-Santé حضور داشتند و اطلاعات مربوط به زمان مصرف غذا و نوشیدنی آنها ثبت شده بود.
پژوهشگران زمان اولین و آخرین دریافت کالری در طول روز را در روزهای کاری و آخر هفته بررسی کردند و سپس میزان تفاوت این زمان‌ها را با بروز بیماری‌های قلبی‌عروقی مقایسه کردند.
شرکت‌کنندگان به‌طور میانگین ۸.۱ سال پیگیری شدند. در این مدت، ۲۳۶۸ مورد بیماری قلبی‌عروقی ثبت شد.
نتایج این پژوهش در مجله Communications Medicine منتشر شده است.
یک ساعت تغییر بیشتر با چه میزان افزایش خطر همراه بود؟
بررسی داده‌ها نشان داد که در مردان، هر یک ساعت افزایش در جت‌لگ غذایی با ۱۴ درصد افزایش در میزان کلی بیماری‌های قلبی‌عروقی همراه بود.
این ارتباط برای بیماری عروق کرونر قلب نیز دیده شد؛ به‌طوری که هر یک ساعت افزایش در اختلاف زمان غذا خوردن با ۲۱ درصد افزایش در خطر بیماری عروق کرونر همراه بود.
با این حال، پژوهشگران در زنان ارتباط معناداری میان جت‌لگ غذایی و بیماری‌های قلبی‌عروقی پیدا نکردند.
این تفاوت میان دو گروه یکی از یافته‌های قابل توجه مطالعه است، اما محققان تأکید کرده‌اند که برای توضیح علت آن به تحقیقات بیشتری نیاز است.
این نتایج به معنی «خطرناک بودن صبحانه دیرهنگام» نیست
یکی از نکات مهم درباره این مطالعه، تفاوت میان ارتباط آماری و رابطه علت و معلولی است.
به گزارش انتخاب این پژوهش نشان داده افرادی که تغییر بیشتری در ساعت غذا خوردن خود داشتند، در میان مردان با خطر بالاتری از بیماری‌های قلبی‌عروقی مواجه بودند؛ اما نمی‌توان بر اساس این داده‌ها گفت که تغییر ساعت غذا خوردن مستقیماً باعث بیماری قلبی شده است.
مطالعه از نوع مشاهده‌ای بوده و عوامل مختلف دیگری نیز می‌توانند در این ارتباط نقش داشته باشند؛ از جمله سبک زندگی، میزان فعالیت بدنی، الگوی خواب و شرایط کاری.
بنابراین نتیجه پژوهش این نیست که مثلاً یک صبحانه دیرهنگام در روز تعطیل به‌تنهایی خطر بیماری قلبی را افزایش می‌دهد.
چرا ساعت غذا خوردن مورد توجه پژوهشگران قرار گرفته است؟
بدن انسان دارای یک سیستم تنظیم‌کننده زمانی موسوم به ریتم شبانه‌روزی است. این سیستم تقریباً در یک چرخه ۲۴ ساعته فعالیت می‌کند و زمان خواب، بیداری و بسیاری از فرایندهای فیزیولوژیک را تنظیم می‌کند.
زمان دریافت غذا نیز یکی از عواملی است که می‌تواند با این ساعت زیستی در ارتباط باشد.
در روزهای کاری، ساعت بیدار شدن، رفتن به محل کار یا مدرسه و برنامه روزانه معمولاً نسبتاً ثابت است. در نتیجه وعده‌های غذایی نیز اغلب در ساعات مشخصی مصرف می‌شوند.
اما آخر هفته این نظم ممکن است تغییر کند. فرد دیرتر بیدار می‌شود، صبحانه را عقب می‌اندازد و در ادامه ناهار و شام نیز دیرتر مصرف می‌شوند.
تکرار چنین تغییراتی می‌تواند میان زمان‌بندی رفتاری فرد و ریتم‌های زیستی بدن ناهماهنگی ایجاد کند؛ موضوعی که پژوهشگران آن را یکی از توضیح‌های احتمالی برای ارتباط مشاهده‌شده می‌دانند.
در این مطالعه، تغییر به سمت ساعت زودتر هم بررسی شد
جالب است که پژوهشگران فقط دیرتر شدن وعده‌های غذایی در آخر هفته را بررسی نکردند.
شرکت‌کنندگان بر اساس تغییر زمان غذا خوردن به گروه‌هایی تقسیم شدند. حدود ۷۱ درصد افراد تغییر قابل توجهی در زمان غذا خوردن خود نداشتند. حدود ۲۴.۲ درصد در آخر هفته وعده‌های غذایی خود را به ساعات دیرتر منتقل کرده بودند و حدود ۵ درصد افراد در تعطیلات زودتر از روزهای کاری غذا می‌خوردند.
در مردان، تغییر زمان غذا خوردن در هر دو جهت با افزایش خطر برخی بیماری‌های قلبی‌عروقی همراه بود.
این یافته نشان می‌دهد موضوع مورد بررسی صرفاً «دیر غذا خوردن» نیست؛ بلکه میزان جابه‌جایی زمان غذا خوردن میان روزهای کاری و تعطیل اهمیت دارد.
آیا تفاوت میان زنان و مردان قابل توضیح است؟
در زنان ارتباط معناداری میان جت‌لگ غذایی و بیماری‌های قلبی‌عروقی مشاهده نشد، در حالی که این ارتباط در مردان دیده شد.
پژوهشگران احتمال داده‌اند که تفاوت‌های هورمونی و متابولیکی میان زنان و مردان ممکن است در این نتیجه نقش داشته باشد. همچنین عوامل دیگری مانند تفاوت در الگوهای سبک زندگی یا خطر پایه بیماری‌های قلبی می‌توانند در این تفاوت مؤثر باشند.
با این حال، این توضیحات در حد فرضیه هستند و نمی‌توان بر اساس نتایج یک مطالعه، علت مشخصی برای تفاوت میان دو گروه تعیین کرد.
آخر هفته‌ها چه تغییری در الگوی غذایی ایجاد می‌کنند؟
تغییر برنامه خواب یکی از رایج‌ترین اتفاقات آخر هفته است. بسیاری از افراد در روزهای تعطیل دیرتر از خواب بیدار می‌شوند و همین موضوع اولین وعده غذایی را به تعویق می‌اندازد.
از طرف دیگر، برنامه‌های اجتماعی نیز می‌توانند زمان غذا خوردن را تغییر دهند. شام خانوادگی، مهمانی یا بیرون رفتن با دوستان ممکن است وعده شام را به ساعات پایانی شب منتقل کند.
در نتیجه، ممکن است فاصله زمانی میان وعده‌های غذایی در روزهای تعطیل با روزهای کاری تفاوت قابل توجهی پیدا کند.
پژوهشگران معتقدند همین تغییرات مکرر می‌تواند ارزش بررسی بیشتری داشته باشد؛ به‌خصوص در شرایطی که برنامه خواب و غذا خوردن همزمان تغییر می‌کند.
آیا شما هم آخر هفته ها برنامه غذایی تان تغییر می کند؟
