اثر فضای سبز روی روان کودک/5 راه طبیعت درمانی

نی نی سایت: تصور کنید بعد از یک روز شلوغ، کودک‌تان از مدرسه به خانه برگشته؛ تکالیفش را دوست ندارد انجام دهد، زود عصبانی می‌شود، با خواهر یا برادرش دعوا می‌کند و برای کوچک‌ترین مسئله‌ای گریه یا پرخاش می‌کند. شاید اولین راه‌حل والدین این باشد که محدودیت بیشتری برایش بگذارند یا از او بخواهند آرام‌تر رفتار کند. اما گاهی یک راه‌حل ساده‌تر هم وجود دارد: کمی فاصله گرفتن از فضای بسته خانه و رفتن به طبیعت.

یک پیاده‌روی در پارک، بازی در فضای سبز، دوچرخه‌سواری یا حتی نشستن زیر یک درخت ممکن است به‌تنهایی مشکل اضطراب یا پرخاشگری کودک را حل نکند، اما شواهد علمی نشان می‌دهد تماس با طبیعت و فضای سبز با برخی جنبه‌های سلامت روان، رفتار و بهزیستی کودکان ارتباط دارد.

طبیعت چطور روی حال کودک اثر می‌گذارد؟

کودک در طبیعت فقط «بیرون از خانه» نیست؛ او معمولاً هم‌زمان حرکت می‌کند، محیط را کشف می‌کند، با محرک‌های حسی مختلف روبه‌رو می‌شود و فرصت بازی آزاد پیدا می‌کند.

مرورهای علمی نشان داده‌اند که قرار گرفتن در فضای سبز با پیامدهای مثبتی در زمینه رفتار و سلامت روان کودکان همراه است. در یک مرور نظام‌مند از ۲۹ مطالعه، بیشتر ارتباط‌های گزارش‌شده میان فضای سبز و پیامدهای رفتاری کودکان، از جمله علائم هیجانی، مشکلات توجه و برخی مشکلات رفتاری، در جهت مثبت بودند؛ البته پژوهش‌ها از نظر روش و کیفیت یکسان نبودند.

محققان نیز بازی در فضای باز و تماس با طبیعت را برای سلامت جسمی و روانی، یادگیری، خلق‌وخو و رشد کودک مفید می‌داند.

آیا طبیعت می‌تواند اضطراب کودک را کم کند؟

طبیعت قرار نیست مثل یک دارو، اضطراب کودک را فوراً از بین ببرد. اما محیط‌های طبیعی می‌توانند فرصتی برای کاهش فشار، حرکت، بازی و فاصله گرفتن از محرک‌های روزمره فراهم کنند.

یک مرور نظام‌مند درباره تماس کودکان و نوجوانان با طبیعت نیز ارتباط‌هایی میان طبیعت و برخی شاخص‌های سلامت روان و بهزیستی را گزارش کرده است. با این حال، بسیاری از مطالعات مشاهده‌ای بوده‌اند و بنابراین نمی‌توان گفت هر کودکی صرفاً با رفتن به پارک، اضطرابش برطرف می‌شود.

برای همین، بهتر است به جای اینکه به طبیعت به چشم «درمان قطعی» نگاه کنیم، آن را بخشی از یک سبک زندگی سالم برای کودک بدانیم.

طبیعت و پرخاشگری؛ چرا بازی در فضای باز می‌تواند کمک‌کننده باشد؟

وقتی کودک عصبانی است، ممکن است انرژی و هیجان زیادی داشته باشد اما هنوز مهارت کافی برای تنظیم آن را نداشته باشد. فعالیت بدنی و بازی آزاد می‌توانند به کودک فرصت تخلیه سالم انرژی و تجربه موقعیت‌های اجتماعی را بدهند.

محققان گزارش می‌کند که پژوهش‌ها در کودکان، حضور در محیط‌های طبیعی را با خلق مثبت‌تر، کاهش خشم و پرخاشگری و بهبود کنترل تکانه مرتبط دانسته‌اند.

این به معنی آن نیست که هر کودک پرخاشگری فقط به یک گردش نیاز دارد. پرخاشگری می‌تواند دلایل مختلفی داشته باشد؛ از خستگی و گرسنگی گرفته تا مشکلات خانوادگی، اضطراب، مشکلات ارتباطی یا برخی اختلالات رفتاری. طبیعت می‌تواند یکی از عوامل حمایتی باشد، نه تنها راه‌حل.

چطور برای کودک «طبیعت‌درمانی» را به یک عادت تبدیل کنیم؟

لازم نیست هر هفته به جنگل یا منطقه‌ای دورافتاده بروید. طبیعت می‌تواند همین نزدیکی باشد.

۱. پارک محله را جدی بگیرید

یک پارک نزدیک خانه هم می‌تواند برای کودک فرصت دویدن، بالا رفتن، بازی و کشف محیط فراهم کند. حتی اگر زمان شما محدود است، ۳۰ تا ۶۰ دقیقه بازی در فضای باز می‌تواند بخشی از برنامه روزانه باشد.

۲. اجازه دهید کودک بازی را انتخاب کند

قرار نیست گردش در طبیعت تبدیل به یک کلاس آموزشی دیگر شود.

اگر کودک دوست دارد دنبال برگ‌ها بگردد، سنگ جمع کند، از درخت‌ها فاصله بگیرد و حشرات را تماشا کند، اجازه دهید تا حد امکان خودش فعالیت را انتخاب کند. بازی آزاد می‌تواند فرصت خلاقیت و حل مسئله ایجاد کند.

۳. طبیعت را با حرکت ترکیب کنید

پیاده‌روی، دوچرخه‌سواری، توپ‌بازی، کوه‌پیمایی سبک یا بازی‌های حرکتی، طبیعت را به فرصتی برای فعالیت بدنی تبدیل می‌کنند.

در واقع، بخشی از فوایدی که به حضور در طبیعت نسبت داده می‌شود ممکن است با افزایش فعالیت بدنی و فرصت تعامل اجتماعی نیز مرتبط باشد. پژوهش‌های مرورشده نیز بر پیچیدگی این ارتباط تأکید دارند.

۴. گوشی را برای مدتی کنار بگذارید

قرار نیست هر گردش خانوادگی با فیلم گرفتن از کودک یا سرگرم کردن او با موبایل همراه باشد.

گاهی تلفن همراه را کنار بگذارید و از کودک بخواهید سه صدای مختلف، سه رنگ یا چند چیز جالب در محیط پیدا کند. این کار ساده می‌تواند توجه او را به محیط اطراف برگرداند.

۵. طبیعت را به فرصتی برای گفت‌وگو تبدیل کنید

اگر کودک مضطرب یا عصبانی است، لازم نیست هنگام قدم زدن از او بازجویی کنید. می‌توانید کنار او راه بروید و بگویید:

«امروز انگار خیلی خسته بودی. دوست داری درباره چیزی که ناراحتت کرد حرف بزنی؟»

گاهی کودک در حال راه رفتن و بازی، راحت‌تر احساساتش را بیان می‌کند.

اگر امکان رفتن به طبیعت نداریم چه کنیم؟

برای بهره بردن از مزایای تماس با طبیعت، همیشه به سفر و امکانات خاص نیاز نیست. حیاط، پارک محله، باغ، فضای سبز مدرسه یا حتی نگهداری از چند گیاه در خانه می‌تواند فرصت‌هایی برای ارتباط کودک با عناصر طبیعی ایجاد کند.

آکادمی اطفال آمریکا نیز تأکید می‌کند که برای ارتباط کودک با طبیعت الزاماً نیازی به سفرهای دور نیست و محیط‌های طبیعی نزدیک خانه نیز می‌توانند فرصت مناسبی برای بازی و کشف باشند.

چه وقت از متخصص کمک بگیریم؟

اگر اضطراب یا پرخاشگری کودک شدید، مداوم یا مختل‌کننده زندگی روزمره است، نباید تنها به گردش و طبیعت‌گردی اکتفا کرد.

اگر کودک مرتب از رفتن به مدرسه خودداری می‌کند، خوابش به‌طور جدی مختل شده، حملات شدید اضطراب دارد، به خودش یا دیگران آسیب می‌زند، پرخاشگری او کنترل‌ناپذیر شده یا رفتارهایش در خانه و مدرسه به شکل قابل‌توجهی زندگی او را تحت تأثیر قرار داده است، بهتر است با پزشک کودک، روان‌شناس کودک یا روان‌پزشک کودک مشورت کنید.

طبیعت‌گردی می‌تواند بخشی از سبک زندگی سالم و حمایت‌کننده باشد، اما در صورت وجود یک مشکل جدی سلامت روان، جای ارزیابی و درمان تخصصی را نمی‌گیرد.

جمع‌بندی

گاهی برای بهتر شدن حال کودک لازم نیست همیشه به دنبال راهکارهای پیچیده باشیم. یک بعدازظهر در پارک، قدم زدن کنار درخت‌ها، دوچرخه‌سواری یا بازی آزاد در فضای باز می‌تواند فرصتی برای حرکت، کشف، ارتباط و فاصله گرفتن از فشارهای روزمره ایجاد کند.

شواهد پژوهشی تاکنون از ارتباط مثبت میان تماس با طبیعت و برخی جنبه‌های سلامت روان و رفتار کودکان حمایت می‌کنند، اما این شواهد هنوز محدودیت‌هایی دارند و نباید طبیعت را درمان قطعی اضطراب یا پرخاشگری دانست.

پس شاید سؤال بهتر این نباشد که «آیا طبیعت می‌تواند کودک من را درمان کند؟»؛ بلکه این باشد که «چطور می‌توانم طبیعت و بازی در فضای باز را به بخش ثابت و سالم زندگی فرزندم تبدیل کنم؟»

سؤال از شما

وقتی فرزندتان عصبانی، بی‌حوصله یا مضطرب است، تجربه کرده‌اید که بیرون رفتن و بازی در فضای باز حالش را بهتر کند؟ چه فعالیتی بیشتر جواب داده است؟

سوالات متداول