ناامیدی و یاس = ابلیس :
یکی دیگر از جهنّمهای گناه، ناامیدی و به بن بست رسیدن است؛ جهنّم سوزانی که گاهی عامل به آتش کشیده شدن تمام هستی انسان و نابودی سعادت ابدی او می شود؛ چرا که برخی از این افراد برای رهایی از این بن بست دست به خودکشی و یا جنایات دیگر می زنند که این جهنّم را برای همیشه شعله ور نگه می دارد.
ولی قرآن کریم به عنوان کتاب هدایتگر انسانها به سمت بهشت دنیوی و اُخروی، با مهربانی تمام و کمال از بندگان گناه کار می خواهد که ناامید نباشید؛ چرا که خدا در هر حال بندۀ خود را به این راحتی رها نمی کند:
(قُلْ يا عِبادِيَ الَّذينَ أَسْرَفُوا عَلى أَنْفُسِهِمْ لا تَقْنَطُوا مِنْ رَحْمَةِ اللَّهِ إِنَّ اللَّهَ يَغْفِرُ الذُّنُوبَ جَميعاً إِنَّهُ هُوَ الْغَفُورُ الرَّحيمُ)؛ 1
«بگو: ای بندگان من که بر خود اسراف و ستم کرده اید! از رحمت خداوند نومید نشوید، که خدا تمام گناهان را یکجا می آمرزد.» یکی از امید بخش ترین آیات قرآن این آیه است و به حدّی گسترده می باشد که انواع گناهکاران را زیر بال خود می گیرد، و به فرمودۀ امیرمؤمنان علی علیه السلام: «در تمام قرآن آیه ای وسیع تر از این آیه نیست.» 2
تمام این آیه سراسر لطف و رحمت است؛ زیرا:
1. تعبیر«یَا عِبَادِی: بندگان من» تعبیر لطف آمیزی از طرف خداوند است؛
2. تعبیر به «اسراف» به جای ظلم و گناه و جنایت لطف دیگری است؛
3. تعبیر «عَلى أَنْفُسِهِمْ» می رساند که گناه به خود انسان باز می گردد. مثل پدر مهربان که می گوید: این همه بر خود ستم مدار؛
4. «لا تنقطوا»؛ چون نومید شدن از خیر است، که دلیل بر این است که گنهکاران نباید از «لطف الهی» که سراسر خیر است ناامید شوند؛
5. تعبیر«مِنْ رَحْمَةِ اللَّهِ» تأکید بیش تری برخیر و محبّت و مهربانی الهی است؛
6. جمله «إِنَّ اللَّهَ يَغْفِرُ الذُّنُوبَ» با حرف تأکید آغاز شده و «الذنوب» (جمع با الف و لام) تمام گناهان را بدون استثناء در بر می گیرد، سخن اوج می گیرد و دریای رحمت مواج می شود؛
7. و هنگامی که «جَميعاً» به عنوان تأکید دیگری بر آن افزوده می شود، امیدواری به آخرین مرحله می رسد؛
8 و 9. توصیف خداوند به «غفور» و «رحیم» که دو وصف از اوصاف امیدبخش الهی است در پایان آیه، جایی برای کم ترین یأس و نومیدی باقی نمی گذارد.
به خاطر همین نکات آیۀ فوق گسترده ترین آیات قرآن است که هر گنه کاری را زیر بال خود می گیرد و امیدبخش ترین آیات قرآن است.» 3
و ثانیاً با صدای بلند اعلام می کند: از رحمت خدا جز گمراهان و شقاوتمندان ناامید نمی شوند:
(قالُوا بَشَّرْناكَ بِالْحَقِّ فَلا تَكُنْ مِنَ الْقانِطينَ قالَ وَ مَنْ يَقْنَطُ مِنْ رَحْمَةِ رَبِّهِ إِلاَّ الضَّالُّونَ)؛
«گفته [رسولان خدا ای ابراهیم!] تو را بحق بشارت [به فرزند] دادیم؛ از مأیوسان مباش گفت: جز گمراهان، چه کسی از رحمت پروردگارش مأیوس می شود؟!.»
و در آیۀ دیگری فرمود: (لا يَيْأَسُ مِنْ رَوْحِ اللَّهِ إِلاَّ الْقَوْمُ الْكافِرُون)؛
4«از رحمت خدا جز قوم کافر مأیوس نمی شوند.»