خیر به چیزى گفته مى شود که هماهنگ با وجود ما، و مایه پیشرفت و تکامل آن است، و شر چیزى است که ناهماهنگ با آن باشد، و مایه عقب ماندگى و انحطاط گردد، و از اینجا به خوبى روشن مى شود که خیر و شر جنبه نسبى دارد، ممکن است امرى درباره ما خیر باشد، و براى دیگران شر،
یا براى تمام انسان ها خیر باشد، و نسبت به نوعى از حیوانات مایه شر گردد.
فى المثل ابرهایى در آسمان ظاهر مى شود، و بارانى مى بارد، مزارعى آباد مى گردد، و درختانى بارور مى شوند، امّا همین باران در نقطه دیگر سیلابى به حرکت در مى آورد، و مایه ویرانى مى گردد، یا خانه پرنده اى با نم نم مختصر باران خراب مى شود، در حالى که براى ما لطافت به هوا مى بخشد.
در اینجا هرگروهى با مقیاس وجود، و منافع خویش، این پدیده ها را مى سنجند، و نام خیر یا شر بر آن مى نهند.
نیش حشرات، و چنگال و دندان حیوانات درنده، براى خودشان خیر است، چرا که ابزارى است براى دفاع، یا به دست آوردن غذا و طعمه، ولى ممکن است براى ما انسان ها شر باشد.
از این بیان به خوبى مى توان نتیجه گرفت که داورى درباره این که فلان حادثه شر است کار ساده اى نیست، باید مجموعه آثار آن را در مجموعه محیط ها، بلکه در مجموعه زمان ها، اعم از حال آینده، و یا ریشه هایى که در گذشته داشته، همه را در نظر بگیریم، تا بتوانیم بگوئیم در مجموع زیان هاى آن، بیش از سود آن بوده است، و باید تصدیق کرد که این داورى آسان نیست.
از سوى دیگر خیر و شر را مى توان به اقسامى تقسیم کرد:
1. خیر مطلق
2. شر مطلق
3. خیر و شر نسبى
خیر مطلق آن است که هیچ جنبه منفى نداشته باشد، و به عکس شر مطلق آن است که: هیچ جنبه مثبت نداشته باشد، و در خارج کمتر مصداقى براى این دو مى توان یافت، غالباً به اشیاءِ، یا حوادث و پدیده هایى برخورد مى کنیم که ترکیبى از جنبه هاى مثبت و منفى است، آنچه جنبه هاى مثبت در آن افزون باشد، خیر نامیده مى شود، و آنچه جنبه هاى منفى در آن غالب باشد شر نامیده مى شود، و آنچه هر دو جنبه آن مساوى است نه خیر است و نه شر.
البتّه فراموش نباید کرد که جنبه هاى مثبت و منفى ممکن است نسبت به اشخاص یا اقوام فرق کند، آنچه مهم است آن است که براى داورى نهایى، باید مجموعه آثار آن پدیده را در کلّ جهان، و در مجموعه زمان و مکان در نظر گرفت.
سایت آیه الله مکارم
