این سوال بسیار جالبی است و به ترکیبی از عوامل تاریخی، مذهبی و علمی بستگی دارد. در حالی که ممکن است این تصور وجود داشته باشد که *همه* نسخههای قرآن از ۱۴۰۰ سال پیش دست نخورده باقی ماندهاند، واقعیت این است که تنها تعداد محدودی از قدیمیترین دستنوشتهها و قطعات آنها در شرایط فوقالعادهای حفظ شدهاند.
حفظ شدن این نسخ خطی به عوامل زیر مربوط میشود:
### ۱. کیفیت و نوع ماده اولیه (پوست/پوست دباغیشده)
قدیمیترین نسخههای قرآن، بهویژه آنهایی که به قرون اولیه اسلام تعلق دارند، اغلب بر روی **پوست دباغیشده (Vellum یا Parchment)** نوشته میشدند، نه کاغذهای معمولی امروزی.
* **مقاومت بالا:** پوست دباغیشده، که از پوست حیوانات (معمولاً گوسفند، بز یا گاو) تهیه میشود، بسیار بادوامتر و مقاومتر از کاغذهای اولیه است. این ماده در برابر تجزیه بیولوژیکی، رطوبت و کشیدگی مقاومت بالایی دارد.
* **عمر طولانیتر:** برخلاف کاغذهای مدرن که معمولاً از خمیر چوب ساخته شده و اسیدی هستند (و به مرور زمان خود به خود تجزیه میشوند)، پوست دباغیشده مادهای طبیعی و تقریباً خنثی است که در صورت نگهداری مناسب میتواند هزاران سال دوام بیاورد.
### ۲. شرایط نگهداری محیطی ایدهآل
مهمترین عامل در حفظ هر ماده آلی، محیط نگهداری آن است. بسیاری از نسخ خطی قرآن در مناطقی نگهداری میشدند که به طور طبیعی برای حفظ نسخ خطی مناسب بودند:
* **آب و هوای خشک و بیابانی:** بسیاری از مراکز اولیه اسلامی در مناطق با آب و هوای گرم و خشک (مانند مصر، یمن و عربستان) قرار داشتند. خشکی شدید رطوبت را از بین میبرد، که اصلیترین عامل رشد قارچها، باکتریها و کپکها (مهمترین عوامل تجزیه) است.
* **خزائن (گِنیزا) و کتابخانههای محافظتشده:** نسخههای خطی اغلب در کتابخانهها، مساجد، یا انبارهای خاصی به نام "گِنیزا" نگهداری میشدند. این مکانها معمولاً تاریک، خنک و با حداقل تغییرات دمایی بودند و نسخهها را از نور مستقیم، آفات و گرد و غبار محافظت میکردند.
### ۳. جوهر و کیفیت ساخت
* **جوهر پایدار:** جوهرهایی که در آن زمان استفاده میشدند (اغلب جوهرهای مبتنی بر کربن یا جوهر آهنگالیک) بسیار پایدار بودند و به راحتی کمرنگ نمیشدند.
* **کیفیت بالای خوشنویسی:** بهدلیل قداست کتاب، نسخههای قرآن توسط خوشنویسان بسیار ماهر و با استفاده از مواد اولیه با بالاترین کیفیت تهیه میشدند.
### ۴. احترام و نگهداری مداوم
نسخههای قرآن از جایگاه مذهبی بالایی برخوردار بودند، که این امر منجر به مراقبت و نگهداری نسل به نسل از آنها شد.
* **کنسرواسیون فعال:** در طول تاریخ، اگر نسخهای آسیب میدید، تلاش میشد که آن را ترمیم و بازسازی کنند. امروزه نیز موزهها و کتابخانههای بزرگ جهان از فناوریهای پیشرفته برای حفظ و نگهداری این گنجینهها استفاده میکنند.
به طور خلاصه، حفظ فیزیکی نسخههای قدیمی قرآن ترکیبی از **استفاده از مواد فوقالعاده بادوام (پوست دباغیشده)، قرارگیری در محیطهای طبیعی خشک و پایدار، و مراقبت مداوم انسانی** بهدلیل احترام مذهبی به این کتاب است.