این سه بیت از نظر محتوا، سبک و بار فکری تفاوتهای قابل توجهی دارند. تحلیل هرکدام و مقایسهشان از نظر گزینگویی و نوآوری:
---
### **الف) ز آب خرد ماهی خرد خیزد / نهنگ آن به که با دریا ستیزد**
**معنا**: در آبهای کمعمق (خرد)، تنها ماهیان کوچک (خرد) زندگی میکنند، اما نهنگ (وجودی بزرگ) باید با اقیانوس (فضایی گسترده) رویارویی کند.
**بار فکری**: اشاره به تناسب ظرفیت انسان با محیط زندگی/چالشها. افراد کوچکاندیش در محدودهای کوچک میمانند، اما بزرگان باید به عرصههای وسیعتر وارد شوند.
**سبک**: حکیمانه و تمثیلی، یادآور سخنان فردوسی یا خیام.
**گزینگویی یا نوآوری؟**
- **گزینگفته**: این بیت ساختاری کلاسیک و پندآمیز دارد و از نظر محتوا شبیه به مضامین شناختهشده در ادبیات کهن است (مانند «هرکه ناموخت از گذشت روزگار/ هیچ ناموزد ز هیچ آموزگار»). اگرچه زیبا و موجز است، اما کاملاً نو نیست.
- **نمره**: ۷/۱۰ (گزینگفته ولی تکراری در مفهوم).
---
### **ب) اگر بر این راه قدم گذاشتی، آهسته رد شو، بگذار در این سیلاب تنهایی شناور باشم**
**معنا**: اگر به حریم تنهایی من وارد شدی، با ملایمت رفتار کن و مرا در انزوای خود رها کن.
**بار فکری**: حسّاسیّت نسبت به تنهایی و حریم شخصی، با تصویرپردازی مدرن (سیلاب تنهایی).
**سبک**: شاعرانه و امروزی، با استفاده از استعارههای روانشناختی.
**گزینگویی یا نوآوری؟**
- **نوآوری**: این بیت بیشتر به شعر معاصر نزدیک است و از نظر تصویر (سیلاب تنهایی) و لحاظ (درخواست ملایمت) تازهتر مینماید.
- **نمره**: ۹/۱۰ (نوآورانه و تأثیرگذار).
---
### **ج) زبان بریده به کنجی نشسته صم بکم / به از کسی که زبانش نباشد اندر حکم**
**معنا**: بهتر است بیزبان و خاموش در گوشهای بنشینی تا اینکه زبان داشته باشی اما تحت کنترل دیگران باشی.
**بار فکری**: ارزش سکوت و آزادی در برابر سخن گفتنِ تحت سلطه.
**سبک**: کهنگرا با واژههای دشوار («صم بکم» به معنای سکوت مطلق).
**گزینگویی یا نوآوری؟**
- **گزینگفته**: محتوای آن یادآور سخنانی از سنایی یا عطار است («به از نادان که اندر حکم او باشی»). اگرچه پرمعناست، اما از نظر فرم و واژگان، کهنهتر به نظر میرسد.
- **نمره**: ۶/۱۰ (سنتّی و کمی سنگین).
---
### **جمعبندی**:
- **بار فکری**: هر سه بیت عمیق هستند، اما بیت **ب** از نظر روانشناختی و تصویرسازی مدرنتر است.
- **گزینگفته**: بیت **الف** گزینگفتهای کلاسیک است، اما بیت **ج** کمی سنگین و کمتر روان.
- **نوآوری**: بیت **ب** به دلیل استفاده از استعارههای نو (سیلاب تنهایی) و بیان احساسات شخصی، برجستهتر است.
**پیشنهاد**: اگر به دنبال بیانی امروزی و تأثیرگذار هستید، بیت **ب** را انتخاب کنید. اگر به دنبال پند کهن در قالبی موجز هستید، بیت **الف** مناسبتر است.